Tazminat Hukuku
Müterafik Kusur Nedir?

Müterafik kusur, ortak kusur olarak tanımlanmaktadır.  Ortak kusur teamül hukuk kuralıdır. İngilizce de “zarar görenin kusuru” olarak karşılık bulmaktadır. Müterafik kusur indirimi, tazminat davasında zarar görenin kendi kusurunun zararın doğumuna veya artmasına katkıda bulunması sebebiyle tazminat miktarının azaltılması anlamına gelir. Birlikte kusur, Türk Borçlar Kanunu’nun 52. maddesinde açıkça düzenlenmiştir; ortak kusur maddesi özellikle trafik kazaları, iş kazaları ve diğer haksız fiillerde önemli bir rol oynamıştır. Mahkeme, zarar görenin davranışlarını inceleyerek müterafik kusur varlığına karar verir ve bu oran doğrultusunda tazminat miktarını belirler.

Müterafik Kusur Ne Demek?

Müterafik kusur, zarar görenin, kendi kusurlu davranışıyla uğradığı zararın meydana gelmesine veya artmasına katkıda bulunmasını ifade eder. Bu durumda, mahkeme zarar görenin kusur oranını belirler ve bu orana göre tazminat miktarında indirim yapılır. Müterafik kusur, hem trafik kazalarında hem de diğer tazminat davalarında sıklıkla değerlendirilir.

Müterafik kusur, tazminat davalarında zarar görenin de olayın oluşumunda sorumluluğu olduğu durumlarda uygulanır. Örneğin, trafik kazasında mağdurun hız limitlerini aşması veya trafik kurallarına uymaması ortak kusur olarak değerlendirilir. Bu durumda mahkeme, kusur oranlarını dikkate alarak tazminattan indirim yapar. Yargıtay’ın kararlarında, birlikte kusurun doğru şekilde tespit edilmesi ve zarar görenin kusur oranının açıkça belirtilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Müterafik Kusur Şartları Nelerdir?
Müterafik Kusur Şartları Nelerdir?

Müterafik Kusur Şartları

  • Zararın doğmasında veya artmasında katkı.
  • Nedensellik bağı.
  • Zarar görenin kusurunun tespit edilmesi.
  • Hukuka aykırı davranış.
  • Kusur oranının belirlenmesi.
  • Zarar görenin kusurunun dava sürecinde ileri sürülmesi.
  • Tazminattan indirim.

Önceki Makale > İstanbul Avukat

Müterafik Kusur TBK (Borçlar Kanunu)

Türk Borçlar Kanunu madde 52/1 kapsamında, zarar görenin ortak kusurundan bahsedebilmek için aşağıdaki unsurlar göz önüne alınmaktadır:

  • Zarar veren tarafından gerçekleştirilmiş haksız bir fiilin oluşması,
  • Bu doğrultuda bir zararın meydana gelmesi,
  • Zarar görenin kusurlu ya da özensiz davranışının olması,
  • Zarar ile kusurlu davranış arasında nedensellik bağı oluşması.

TBK madde 63 uyarınca zarar görenin rızası hukuka uygunluk nedenleri arasında sayılmıştır. Zarar görenin kusurun düzenlendiği TBK madde 52 ile ise zarar görenin hukuka uygunluk nedeni olmayan rızası düzenlenmiştir. Bu doğrultuda zarar gören, zararı doğuran fiile rıza göstermişse birlikte kusur mevcuttur. Bu konuda verilebilecek en güzel örnek, alkollü olduğunu bildiği veya ehliyeti olmadığını bildiği halde, tehlikeli araç kullanan kişinin aracına kendi rızasıyla binen kişidir. Yargıtay, mevcut durumu bilen kişinin eylemini doğru olmayan bir davranış tarzı olarak nitelendirmiş ve birlikte kusurun varlığını tespit etmiştir (Yargıtay 4.HD.21.03.2006 E. 2005/1430 K. 2006/3027).

TBK madde 51 uyarınca tazminat, zarar verenin kusurunun ağırlığına göre belirlenmektedir. Eğer zararın doğmasında veya artmasında zarar görenin de kusuru varsa karşılıklı kusur oranları değerlendirilerek tazminat hesaplaması yapılmaktadır. Buna göre, tazminatın belirlenmesinde, zarar görenin birlikte kusuru illiyet bağını kesecek yoğunlukta ise, zarar veren tazminat sorumluluğundan tamamen kurtulur, zarar görenin birlikte kusuru illiyet bağını kesmiyor ise zarar gören ve zarar verenin kusur oranlarına göre tazminat indirimi yapılacaktır.

TBK madde 51 uyarınca Yargıtay verdiği bir kararda, “Borçlar Kanunu’nun 44/1. maddesi hükmünde; zarar gören tarafın zararın meydana gelmesine razı olması yahut kendi fiili ile zararın meydana gelmesine veya zararın artmasına yardım etmesi veya zararı meydana getiren kişinin durumunu ağırlaştırması durumunda, hakime hükmedilecek tazminatta indirim yapma veya tümüyle reddetme yetkisi tanımak suretiyle müterafik (birlikte) kusurlu davranışın tazminata etkisini kabul etmiş bulunmaktadır.” (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi 2010/533 E.

Müterafik kusur borçlar kanunu gereğince; “TBK madde 52: (1) “Zarar gören, zararı doğuran fiile razı olmuş veya zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuş yahut tazminat yükümlüsünün durumunu ağırlaştırmış ise hâkim tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir.”

Önceki Makale > Trafik Kazası Avukatı

Müterafik Kusur Oranı
Müterafik Kusur Oranı

Müterafik Kusur Oranı

Müterafik kusur oranı, zarar görenin zararın oluşmasındaki katkısına göre belirlenir ve bu oran genellikle tazminattan yapılacak kesintiye yansır. Türk Borçlar Kanunu’nun 52. maddesi, zarar görenin kusuru varsa tazminattan indirim yapılabileceğini düzenlemektedir. Yargıtay kararları, bu oranı somut olayın şartlarına göre değerlendirmekle birlikte, uygulamada %20 olarak kabul eder. Örneğin, Yargıtay 17. Hukuk Dairesi’nin 2020/820 K. ve 2018/4184 E. sayılı kararında, zarar görenin emniyet kemeri takmaması nedeniyle %20 oranında indirim yapılmıştır. Müterafik kusur oranı, zararın adil bir şekilde paylaşılmasını sağlamak için hâkimin takdirine bağlı olarak uygulanır.

Önceki Makale > Araç Değer Kaybı Hesaplama

Müterafik Nedir?

Müterafik, “ortaklaşa” veya “birlikte” anlamına gelen bir kavramdır. Türkçe’de genellikle iş birliği veya karşılıklı katkıyı ifade eder. Hukukta daha çok, iki tarafın da bir sonuca katkıda bulunduğu durumları tanımlamak için kullanılır. Kökeni Arapça olup, “birlikte hareket etme” anlamını taşır. Gündelik dilde ise nadir kullanılan bir terimdir.

Müterafik Kusur İndirimi Nasıl Yapılır?
Müterafik Kusur İndirimi Nasıl Yapılır?

Müterafik Kusur İndirimi Nasıl Yapılır?

Müterafik kusur indirimi, zarar görenin kusurunun tazminata etkisini belirlemek amacıyla yapılır. Örneğin, toplam zarar 100.000 TL, zarar görenin kusuru %20 ise, hesaplama şu şekilde yapılır:

Tazminat Tutarı = Toplam Zarar × (1 – Zarar Görenin Kusur Oranı)
Tazminat Tutarı = 100.000 TL × (1 – 0.20) = 80.000 TL

Yargıtay uygulamalarında, müterafik kusur oranı % 20 olarak değerlendirilir.

Birlikte kusur halinin bulunması sonucunda 6098 sayılı Borçlar Kanunu’nun 52. Maddesi gereğince tazminat hesaplama esnasında zarar görenin kusuru indirimi yapılmaktadır. Aynı zamanda 52. maddeye göre “zarar gören, zararı doğuran fiile razı olmuş veya zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuş yahut tazminat yükümlüsünün durumunu ağırlaştırmış ise hâkim, tazminatta indirime gidebilir veya tamamen kaldırabilir.”

Önceki Makale > Trafik Kazası Tazminat Hesaplama

Birlikte Kusur Halleri
Birlikte Kusur Halleri

Müterafik Kusur Halleri

  • Kask takmama
  • Emniyet kemeri takmama
  • Ehliyetsiz araç kullanma
  • Alkollü araç kullanma
  • Araçtaki kapasite sınırını aşmak (istiap haddi)
  • Motorda koruyucu ekipman kullanmama
  • Tehlikeli bir yere uyarılara rağmen girmek.
  • Alkollü ya da ehliyetsiz sürücünün aracına binmek.
  • Hava veya yol şartlarına uygun önlemleri almamak. (Kar Lastiği takmamak)

Müterafik kusur, zarara uğrayan kişinin, zararın doğumunda ya da artmasında etkisinin olduğu durumlarda söz konusu olmaktadır. Aynı zamanda ortak kusur, zarar gören kişinin kusurlu ya da özensiz davranışı ile zarara katılımı olarak kabul edilir. Bu durumda doğan zarar nedeniyle sorumlu olan tazminat yükümlüsü, zarara katkısı bulunan zarar gören ile birlikte kusurlu olacaktır. Zarar görenin kusurun mevcut olduğu durumlarda, Türk Borçlar Kanunu 52. madde kapsamında doğan zarar sebebi ile doğan tazminat tutarı indirilebilir. Aynı zamanda bu tazminat tutarı tamamen ortadan kaldırılabilir. Dolayısı ile ortak  kusur, kasıtlı olabileceği durumlarda ihmalden kaynaklanabilir. Zarar gören kişinin davranışının kasıt ya da ihmal sonucu gerçekleştiği hususu tazminatın belirlenmesi konusunda büyük bir önem kazanacaktır. Konu ile ilgili Yargıtay kararında;

TBK madde 52: (1) “Zarar gören, zararı doğuran fiile razı olmuş veya zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuş yahut tazminat yükümlüsünün durumunu ağırlaştırmış ise hâkim tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir.

Zarar görenin kusurlu ve/veya özensiz davranışıyla katkıda bulunduğu zarar bakımından sorumluluğu paylaşması gerektiğinin hukuki dayanağı TMK madde 2 uyarınca dürüstlük kuralıdır. Zarar görenin kusurun düzenlendiği Türk Borçlar Kanunu madde 52/f.1 dürüstlük kuralının sorumluluk hukukundaki özel bir görünümüdür. Bu doğrultuda zarar gören kişinin, gerekli özeni göstererek ortaya çıkmasını engelleyebileceği zararların tazminini istemesi çelişkili davranış sayılacak ve çelişkili davranma yasağını ihlal edecektir.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 26.02.1979 tarih, 1978/5666 E., 1979/2516K. sayılı kararında zarar görenin kusurunu şu şekilde tanımlanmıştır; “…Genellikle birlikte kusur olarak nitelenen bu kusur, aklı başında (makul) bir kimsenin kendi çıkarları için sakınacağı ve sakınması gerekli olan düşüncesiz bir hareket olarak tanımlanmaktadır. Zarara uğramamak için gerekli özeni göstermeyen veya zararın meydana gelmesini isteyen kimse, bu hareket tarzının sonuçlarına katlanmalı ve bu davranışının zararın meydana gelmesinde oynadığı role, etkisine ve derecesine göre zararı kısmen veya tamamen üzerine almalıdır. Çünkü, kendi kusuruyla sebebiyet verdiği ya da artmasına neden olduğu zararın ödettirilmesini istemek TMK’nın 2. maddesinde sözü edilen dürüstlük kuralına aykırı olacaktır…”

Trafik Kazalarında Müterafik Kusur İndirimi
Trafik Kazalarında Müterafik Kusur İndirimi

Trafik Kazalarında Müterafik Kusur İndirimi

Trafik kazalarında müterafik kusur indirimi, zarar görenin kazanın oluşumunda veya zararın artmasında etkili olduğu durumlarda uygulanır. Trafik kazalarında müterafik kusur indirimi %20’dir. Yargıtay içtihatlarında ortak kusur indirimi %20 olarak tespit edilmiştir. Hâkim, somut olayın özelliklerini dikkate alarak adil bir indirim oranına karar verir ve bu oran doğrudan tazminat hesaplamasına yansıtılır.

  • Kaza esnasında zararın meydana gelmesini engelleyecek güvenlik tedbiri olan emniyet kemerinin takılmamış olması durumunda ortak kusurun tespiti bakımından oldukça önem arz etmektedir. Aynı zamanda Borçlar Kanunu 52. Maddesi kapsamında maddi tazminattan belirli bir oranda indirimin gerekip gerekmediği tartışılması gerekmektedir. Mahkemelerin bu hususta ayrıntılı bir inceleme yapması ve dosyada bulunan bütün delilleri tartışması şarttır. Bunun yanı sıra kanun koyucu zarar görenin kusur oranı kesin olarak belirlemiyor.
  • Meydana gelen kaza da hakkaniyet ile uygulama yapılması açısından Yargıtay her olayda istikrarlı ve yerleşik içtihatları ile oranı %20 olarak sabitlemiştir. Fakat hakimlerin, her olayın oluşu ve zarar gören kişinin zararının artmasında var olan role göre karar vermektedir. Takdiri indirim ya da artırım oranları hakimler tarafından hakkaniyetli bir şekilde verilmektedir. Bunun için öncesinde bir değerlendirme yapılarak olay sonucunda kararın alınması beklenmektedir.

Zarar Görenin Kusuru Nedir?

Zarar görenin kusuru, kazada zararın meydana gelmesinde veya artmasında etkili olan yanlış veya ihmal edilmiş davranışları kapsar. Bu kusur, zarar görenin kazada aktif veya pasif bir rol oynaması şeklinde ortaya çıkar. Örneğin, yaya olarak karşıdan karşıya geçerken kırmızı ışıkta geçmek veya sürücü olarak hız limitini aşmak bu kapsamda değerlendirilir. Zarar görenin kusuru tespit edildiğinde, Türk Borçlar Kanunu’nun ilgili maddelerine göre tazminat miktarı azaltılabilir veya hak iddiası reddedilebilir. Her kazanın kendine özgü şartları, bu tür kusur değerlendirmelerinde belirleyici olur.

Davacının Müterafik Kusuru

Davacının müterafik kusuru, davacının zarar gören olarak, kendi zararının oluşumuna veya büyüklüğüne kendi davranışlarıyla katkıda bulunduğu durumları tanımlar. Bu kusur, zararın tazminatında önemli bir indirim faktörü olarak hukuk sistemince kabul edilir. Davacının müterafik kusurunun belirlenmesi, zararın derecesine ve davacının kusurunun oranına göre tazminat miktarını etkiler. Türk Borçlar Kanunu’nun 52. maddesine göre, kusur oranı tespit edilir ve bu oran, tazminatın hesaplanmasında dikkate alınır.

Müterafik Kusur İspat
Müterafik Kusur İspat

Müterafik Kusur İspat

 

Müterafik kusurun ispatı ve illiyet bağı indirim yapılmasında belirleyici olacaktır. Kazada kusurlu davranışlarının belgelenmesini gerektirir. Bu süreç, kazanın detaylı incelenmesi ve tarafların ifadeleri, tanıkların beyanları, kamera kayıtları gibi delillerin toplanmasıyla yürütülür. Türk Borçlar Kanunu’nun 52. maddesi uyarınca, zarar görenin kusuru ne kadar yüksekse, tazminat miktarı o oranda düşürülebilir. Bu nedenle, müterafik kusurun ispatı, tazminat davalarında kritik bir öneme sahiptir. Mahkeme, sunulan delilleri değerlendirerek zarar görenin kusur derecesini belirler ve tazminatı buna göre ayarlar. Birlikte kusurun ispat süreci, hukuki uyuşmazlıklarda objektif ve adil bir sonuç alınmasını sağlamak için esastır.

Birlikte kusur ispat ile ilgili 86. madde’yi sizlerle paylaşmak isteriz.

“Madde 86 – (Değişik: 17/10/1996-4199/29 md.) İşleten veya araç işleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibi, kendisinin veya eylemlerinden sorumlu tutulduğu kişilerin kusuru bulunmaksızın ve araçtaki bir bozukluk kazayı etkilemiş olmaksızın, kazanın bir mücbir sebepten veya zarar görenin veya bir üçüncü kişinin ağır kusurundan ileri geldiğini ispat ederse sorumluluktan kurtulur. Sorumluluktan kurtulamayan işleten veya araç işleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibi, kazanın oluşunda zarar görenin kusurunun bulunduğunu ispat ederse, hakim, durum ve şartlara göre tazminat miktarını indirebilir.”

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 13.11.2013 Tarihli ve 2013/17-72 Esas, 2013/1558 Karar sayılı kararında “…Araç işleteni, kendisinin veya eylemlerinden sorumlu tutulduğu kişilerin kusuru bulunmaksızın ve araçtaki bozukluk kazayı etkilemiş olmaksızın kazanın bir mücbir sebepten veya zarar görenin veya üçüncü kişinin ağır kusurundan ileri geldiğini ispat ederse sorumluluktan kurtulabileceğine göre, meydana gelen olayda davacıların desteği sürücünün kusursuz, dava dişi araç sürücüsünün tam kusurlu olması nedeniyle, işletenin destek zararının tazmini bakımından hukuki bir sorumluluğu bulunmamaktadır. Zira, kazada dava dışı araç sürücüsünün tam kusurlu olması, işletenin sorumluluğuna gidilebilmesi için gerekli olan illiyet bağını kesmiştir. Buna göre, trafik sigortacısı, işletenin zarardan sorumlu tutulabildiği hallerde zararı gidermekle yükümlü olduğundan, somut olayda işletenin sorumluluğunun bulunmaması karsısında, davalı sigorta şirketinin de sorumluluğu yoktur…”

Müterafik Kusur Sebepleri Nelerdir?
Müterafik Kusur Sebepleri Nelerdir?

Müterafik Kusur Sebepleri

  • Zarar görenin zarar görenin kusurunun tespiti durumunda,
  • Zarara uğrayanın zarar doğumunda ya da zararın artması sonucunda meydana gelen olaylar,
  • Zarar görenin fiili ile zararın doğmasına katkı sağlaması,
  • Zarar görenin zararının artması,
  • TBK madde 63 uyarınca zarar görenin rızası hukuka uygunluk sebepleri arasında sayılmış olması,
  • Zarar gören, makul önlemler alarak zararın önleyebilecekken önlenmemesi durumu,
  • Yaralanan kişinin zamanında tedaviyi reddetmesi.

Müterafik Kusur Resen Dikkate Alınır Mı?

Müterafik kusur resen dikkate alınır. Taraflar ileri sürmese bile hâkim (hakem) delillere dayanarak birlikte kusur indirimine hükmedebilir. Hakimlerin zararın oluşumuna her iki tarafın da katkıda bulunup bulunmadığını değerlendirme yetkisi vardır. Dava sürecinde zarar görenin kusuru olduğuna dair bir durum ortaya çıkarsa, hakim bu durumu tazminat hesaplamasına dahil edebilir.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi ESAS:2016/3135, KARAR: 2018/11955 kararında” emniyet kemeri takmayan bir vatandaş hakkında “Somut olayda hükme esas alınan aktüer raporda davacının %10 oranında kusurlu olduğunun kabulü ile hesaplama yapıldığı, yolcu konumunda bulunan davacıya %10 oranındaki kusur oranının emniyet kemerinin takılı olmaması nedeniyle verildiği anlaşılmaktadır. Emniyet kemerinin takılmaması zararın belirlenmesinde esas alınması gereken bir kusur olmayıp, hakimin tazminatı belirlerken B.K.44. madde hükmüne göre resen göz önüne alınması gereken birlikte kusurdur. Davacının trafik kazasının meydana gelmesinde bir kusuru bulunmamaktadır.” değerlendirmesi yaparak birlikte kusur indirimi yapılmasına karar vermiştir.

Kask Takmama Müterafik Kusur

Zarar gören kişinin motosiklet ile yolculuk etme durumunda motosiklete kask takmadan binmesi ve baş bölgesinin yaralanması durumunda tazminat hesaplaması esnasında ortak kusur indirimi yapılmaktadır. Kask takmama müterafik kusur hakkında “Yargıtay 17. Hukuk Dairesi E. 2014/24006 K. 2016/6479 kararı: “Desteğin motosiklete kasksız olarak binmiş olması halinde 6098 Sayılı BK’nın 52. maddesi uyarınca zarar görenin zarar görenin kusuru kabul edilmeli ve bu sebeple de belirlenecek kusur oranında bir indirim yapılması zorunludur. Bu itibarla somut olayda yukarda anılan kanun maddesi gereğince tazminattan indirim yapılmasının gerekip gerekmediği hususunun tartışıldıktan sonra bir karar verilmesi gerekirken, bu hususun karar yerinde değerlendirilmemiş olması bozmayı gerektirmiştir.”

Emniyet Kemeri Takmama Müterafik Kusur Nedir?
Emniyet Kemeri Takmama Müterafik Kusur

Emniyet Kemeri Takmama Müterafik Kusur

Yaralanmalı veya ölümlü kazalarda zarar görenin (ölen ya da yaralanan) emniyet kemerini takmadan yolculuk yapması zararın artmasına neden olmuş ise tazminat hesaplamasında ortak kusur indirimi yapılması gerekiyor. Emniyet kemeri takmama müterafik kusur olarak Yargıtay tarafından kabul edilmiştir.

Ehliyetsiz Sürücü Müterafik Kusur
Ehliyetsiz Sürücü Müterafik Kusur

Ehliyetsizlik Müterafik Kusur

Ehliyetsizlik, Türk Borçlar Kanunu’na göre tek başına müterafik kusur olarak kabul edilir; Tazminattan %20 oranında indirim yapılmasını gerektirir. Ehliyetsizlik müterafik kusur, yerleşik yargı kararlarıyla da desteklenen genel bir uygulamadır.

Müterafik Kusur Alkol
Müterafik Kusur Alkol

Müterafik Kusur Alkol

Zarar görenin, alkollü kişinin aracına binmesi kaza sonucu oluşan zararda müterafik kusur indirim sebebidir. Tazminat sürecinde % 20 indirim uygulanır. Yargıtay 4.HD.21.03.2006 E. 2005/1430 K. 2006/3027 kararında “Akollü sürücünün kullandığı araca durumu bilerek binmiş olan davacının olayda zarar görenin kusuru olduğu kabul edilmelidir.” Şeklinde hüküm kurmuştur.

İlgili içerik: Alkollü Trafik Kazası

  • Davacıların trafik olayında ölen desteklerinin hatır yolcusu olarak araçta bulunduğu, alkollü sürücünün aracına bindikleri çekişmesizdir. Alkollü sürücünün kullandığı araca binmek, kabule göre fiile rıza ya da ortak kusur olarak ele alındığında, Borçlar Yasası’nın 44. maddesine göre hesaplanacak tazminattan indirim sebebini oluşturur. Ölenlerin hatır yolcusu olmaları nedeniyle Borçlar Yasası’nın 43. maddesi ile yapılan indirim, aynı Yasa’nın 44. madde hükmünün uygulanmasına engel teşkil etmeyecektir. HGK.14.04.2004 E. 2004/4-207 K. 2004/226

İstiap Haddi Müterafik Kusur

Kapasite aşımı olduğu hallerde ortak kusur indirimi yapılabilmesi için kaza ile istiap haddi aşımının illiyet bağı kurulmalıdır. İstiap haddi birlikte kusur değerlendirmesi de sigorta şirketi tarafından yapılacaktır. Kazanın sebebi istiap haddi ile doğrudan bağlantılı ise bu durumda ortak kusur indiriminden söz edilebilir.

Müterafik Kusur İndirimi Vekalet Ücreti

Müterafik kusur indirimi, tazminat miktarını azaltırken, davalı lehine vekâlet ücreti doğurmaz. Yargıtay kararlarına göre, müterafik kusur nedeniyle tazminattan yapılan indirimler, yasal düzenlemelerden kaynaklanan hakkaniyet ve takdiri indirim mahiyetinde olduğundan, bu kısım üzerinden davalı lehine vekâlet ücreti takdir edilemez. (Yargıtay 17. Hukuk Dairesi 2016/19606 E. , 2019/9485 K. )

Müterafik kusur indirimi yapılması durumunda, vekalet ücreti hesaplanırken indirimin etkisi dikkate alınır. Müterafik kusur nedeniyle tazminat miktarından yapılan indirim, hükmedilecek avukatlık ücreti hesabına da yansıtılır.

Hatır Taşıması ve Müterafik Kusur
Hatır Taşıması ve Müterafik Kusur

Hatır Taşıması ve Müterafik Kusur

Hatır taşıması, bir kişinin ücret almadan, yalnızca hatır için bir başkasını taşıması durumudur. Bu durumda, zarar gören yolcu, taşımanın ücretsiz olduğunu bilmesine rağmen oluşan zararın tazmini için taşıyıcıdan talepte bulunabilir. Ancak, bu talepler değerlendirilirken müterafik kusur dikkate alınır. Türk Borçlar Kanunu’nun 52. maddesi, zarar görenin kusurlu davranışları nedeniyle tazminattan indirim yapılabileceğini öngörmektedir. Hatır taşıması ve müterafik kusur hallerinin birlikte oluşması durumunda % 20 + % 20 = % 40 indirim uygulanmaktadır.

 Sonuç:

Zarar görenin zarar görenin kusurunun tespiti durumunda tazminattan uygun bir indirim yapılması gerekmektedir. TBK 54. Madde gereğince: “Tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar” gibi durumlarda indirim yapılmaktadır.

Müterafik kusur indirimi uygulanması için haksız fiilden zarar gören kişinin zararın oluşmasında ya da zararın artmasında herhangi bir etkisinin olması şarttır. Tazminat hesaplaması ve zarar görenin kusur indiriminin yapılabilmesi için zarar görenin kusura bir katılımının olması gerekmektedir. Zarar görenin kusur indirimi oranı, kanun koyucu tarafından belirtilmemesi durumu keyfi uygulamalara sebep olabilmektedir. Bu açıdan Yargıtay bu oranı her olay için %20 olarak sabitlemiştir. Fakat yaşanan hiçbir olay, bir diğerinin aynısı değildir. Her olayda, zarar görenin kusur oranına etki eden sayısız sebep bulunmaktadır. Bu doğrultuda Hakimin her olayın oluşu ve zarar gören kişinin zararın artması durumuna göre ve hakkaniyete uygun bir değerlendirme yapılması için %20 tazminat indirimi uygulaması yapılmaktadır.

Müterafik Kusur İndirimi
Müterafik Kusur İndirimi

İş Kazası Müterafik Kusur

İş kazası sonucu yaralanmalar meydana geldiğinde ve sürekli olarak iş göremezliğe maruz kalındığında, sigortalının maddi ve manevi tazminatı dava sonucunda onaylanmaktadır. Bunun için yaralanma ile sonuçlanan iş kazalarında tazminat davası açılması gerekmektedir. Bu konu ilgili Legal Liability of Employer from Occupational Accidentss Assoc. Prof. Dr. İştar Cengiz açıklamada bulunmuştur.

“İşverenin kusuru, işçinin ortak kusuru, sürekli maluliyet halinde, yargı kararlarında 60 yaş olarak kabul edilen bakiye faal ömür süresi ile bakiye muhtemel ömür süresi, Sosyal Sigorta tarafından sağlanan gelirler gibi kriterler dikkate alınır ve işçinin iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle uygun illiyet içinde kalmak kaydıyla, malvarlığındaki gelir kayıpları tazmin edilir. Sürekli maluliyet halinde tazminat hesaplanırken iki devre; bilinen devre, yani olay tarihi ile hüküm tarihi arasında zararın somut olarak belirlenebildiği devre ile bilinmeyen devre, yani, bilinen devre sonu ile bakiye muhtemel ömür süresi arasındaki zararın bir takım varsayımlara göre belirlendiği devre farklı tekniklere göre tazmin edilir.”

“Bilinmeyen devre, işçinin bakiye faal ömür süresi ile bakiye muhtemel ömür süresi de kendi arasında farklı esas ve tekniklere göre tazmin edilir. Yargıtay’a göre de; iş kazası veya meslek hastalığı meslekte kazanma gücünün kısmen veya tamamen kaybedilmesi nedeniyle açılan tazminat davalarında, hakim; kural olarak zarar ve tazminata ilişkin tüm verileri, ezcümle; cismani zarara uğrayan işçinin net gelirini, bakiye ömrünü ve iş görebilirlik çağını, iş göremezlik derecesini, karşılık kusur oranını, Sosyal Sigortalar Kurumunca bağlanan peşin sermaye değerini vs. eksiksiz belirlemek zorundadır. Tazminatın miktarı, olay tarihindeki bakiye ömrü esas alınarak aktif ve pasif dönemde elde edeceği kazançlar toplamından ibarettir.”

Müterafik Kusur Ceza Hukukunda

Ceza hukukunda müterafik kusur, failin cezai sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; ancak cezanın belirlenmesinde indirim sebebi olarak dikkate alınabilir. Örneğin, taksirle adam öldürme suçunda mağdurun kazaya katkısı cezanın takdirinde etkili olabilir.

TCK Madde 22/6‘ya göre, taksirle işlenen suçlarda mağdurun veya üçüncü kişinin ağır kusuru, failin cezasının belirlenmesinde dikkate alınır. Bu bağlamda müterafik kusur, adil bir ceza tayininde rol oynar.

Yargıtay 12. Ceza Dairesi 2016/12423 E., 2019/5639 K. sayılı kararında, kazanın oluşumunda %40 oranında kusurlu bulunan yayanın dikkatsizliği, sürücünün ceza indirimi almasına gerekçe olarak değerlendirilmiştir.

Birden Fazla Müterafik Kusur Durumu

Bir olayda zarar görenin birden fazla müterafik kusuru bulunabilir. Ancak Yargıtay ve Türk Borçlar Kanunu’nun 52. maddesi uyarınca, bu kusurlar için ayrı ayrı indirim yapılmaz. Zarar görenin farklı kusurları bir bütün olarak değerlendirilir ve toplam kusur oranı dikkate alınarak tek bir indirim uygulanır.
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi’nin 2021/1356 E., 2022/789 K. sayılı kararında, “Bir olayda birden fazla müterafik kusur bulunması durumunda, bu kusurlar için ayrı ayrı indirim yapılması hakkaniyete aykırıdır. Kusurlar birleştirilerek tek bir oran üzerinden indirim yapılmalıdır.” denilmiştir.

Müterafik Kusur ve Manevi Tazminat

Manevi tazminat taleplerinde ortak kusur, Türk Borçlar Kanunu’nun 43 ve 44. maddeleri gereğince dikkate alınır ancak bu durum doğrudan manevi tazminat hakkını ortadan kaldırmaz. Bunun yerine, tazminat miktarının belirlenmesinde bir indirim sebebi olarak değerlendirilir.

Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, zarar görenin kusuru failin ağır kusurunu ortadan kaldıracak yoğunlukta değilse, manevi tazminata hükmedilir. Örneğin, Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 27.09.1969 tarihli kararında, zarar görenin kusurunun tazminatın miktarını etkilediği, ancak manevi tazminat hakkını ortadan kaldırmadığı belirtilmiştir. Tahrik, birlikte sebebiyet verme veya mağdurun başka bir kusuru, manevi tazminatı tamamen reddetmek yerine hakkaniyet ölçüsünde bir indirim sebebi olarak kabul edilir.

Bu kapsamda, mağdurun kusuru, failin kusurundan daha ağır veya eşit olduğu durumlarda, tazminat talebi reddedilebilir. Ancak mağdurun kusuru tahrik gibi hafifletici bir etkide kalıyorsa, mahkeme manevi tazminat miktarını düşürebilir. Hakim, bu değerlendirmede hakkaniyet ilkesini ve mevcut kusurların yoğunluğunu göz önünde bulundurur.

Müterafik Kusur Tazminat Hesaplama

Müterafik kusur tazminatı, zarar görenin kusur oranının toplam zarar üzerinden düşülmesiyle hesaplanır. Örneğin, zarar miktarı 100.000 TL ve kusur oranı %25 ise tazminat 75.000 TL olur. Kusur oranı, mahkeme tarafından bilirkişi raporları ve somut olayın özelliklerine göre belirlenir.

Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Müterafik Kusur

Destekten yoksun kalma tazminatında, ölen kişinin kusurlu davranışları, Türk Borçlar Kanunu’nun 52. maddesi gereğince tazminat miktarında indirim sebebi olabilir. Destek kişinin trafik kurallarını ihlal etmesi veya zararın oluşumuna katkıda bulunması, mahkemece dikkate alınarak tazminatta oransal bir azaltma yapılır. Örneğin, tazminat tutarı 500.000 TL, destek kusur oranı %20 olarak belirlendiğinde, ödenecek tutar 400.000 TL olur.

Sigorta Şirketi Müterafik Kusur İndirimi Yapabilir Mi?

Sigorta şirketleri, müterafik kusur oranını dikkate alarak tazminat miktarını azaltabilir. Türk Borçlar Kanunu’nun 52. maddesi ve Sigortacılık Kanunu gereği, zarar görenin kusur oranı sigorta tazminatından indirilir. Ancak bu indirimin doğru bir şekilde yapılabilmesi için kusur oranının mahkeme kararı veya uzman raporları ile kesinleşmiş olması gerekir.

Yaya Müterafik Kusur

Yayanın müterafik kusuru, trafik kazasında zararın oluşumuna veya artmasına sebebiyet veren hatalı davranışlarını ifade eder. Örneğin, yaya kırmızı ışıkta geçiş yapar veya trafiğin yoğun olduğu bir alanda dikkatsizce hareket ederse, meydana gelen kazada ortak kusur oranında sorumlu tutulabilir.

Müterafik Kusur İndirimi Tahkimde Uygulanır Mı?

Sigorta Tahkim Komisyonu, ortak kusur indirimini değerlendirerek tazminat miktarını belirler. Türk Borçlar Kanunu’nun 52. maddesi uyarınca, zarar görenin kusuru tazminatta indirime sebep olabilir. Komisyon, tarafların sunduğu deliller ve bilirkişi raporları ışığında kusur oranını belirler ve tazminatı buna göre hesaplar.

Sigorta Tahkim Komisyonu, birlikte kusur indirimi uygulayarak tazminat miktarını belirlemektedir. Örneğin, 15.06.2021 tarihli ve K-2021/76422 sayılı hakem kararında, başvuru sahibinin emniyet kemeri takmaması nedeniyle %20 oranında müterafik kusur indirimi uygulanmıştır.

Yargıtay müterafik kusur hakkında ne der?

Yargıtay, ortak kusurun mutlaka kusur oranına göre tazminata yansıtılması gerektiğini ve mahkemenin bunu re’sen dikkate alması gerektiğini ifade eder.

Müterafik kusur iş kazalarında uygulanır mı?

Evet, iş kazalarında da çalışanların kendi kusur oranı belirlenir ve bu oran tazminat miktarını etkiler.

Müterafik kusur tazminatı nasıl etkiler?

Mahkeme, zarar görenin kusur oranını belirler ve bu orana göre tazminattan indirim yapar veya belirli durumlarda tazminatı tamamen kaldırabilir.

Müterafik kusur kim tarafından belirlenir?

Birlikte kusur, olayın incelenmesi ve tarafların kusur oranlarının uzman bilirkişiler ve mahkeme tarafından belirlenmesiyle tespit edilir.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir