Trafik kazası sonrası uzlaşma, ceza soruşturması kapsamında tarafların bağımsız bir uzlaştırmacı eşliğinde anlaşmaya varmasıdır. Geçmişte uzlaşma sağlandığında tazminat davası açma hakkı ortadan kalkmaktaydı. Ancak Anayasa Mahkemesi’nin 2023 tarihli iptal kararı ile uzlaşma sağlanmış olsa dahi mağdurun tazminat davası açma hakkının önü açılmıştır. Yine de sürecin doğru yönetilmemesi, sigorta ödemelerinde sorunlara yol açabilir.
Uzlaşma Nedir?
Uzlaşma, tarafların belirli koşullar üzerinde anlaşarak uyuşmazlığı sona erdirmesi anlamına gelmektedir. Kaza sonrası soruşturma aşamasında dosya, Cumhuriyet Savcılığı tarafından görevlendirilen tarafsız bir uzlaştırmacıya tevdi edilir. Uzlaştırmacı, her iki tarafı da görüşmeye davet ederek tarafların özgür iradeleriyle bir çözüm bulmalarına aracılık eder.
Kaza sonrası uzlaşma için toplantıya girmeden önce muhakkak trafik kazası avukatı ile görüşülmelidir.
Trafik Kazası Sonrası Uzlaşma Nedir?
Trafik kazası sonrası uzlaşma, savcılık tarafından dosyanın resmi uzlaştırma yetkili olan kişiye sevk edilmesi ile başlamaktadır. Savcılığın uzlaştırma yetkisi olan kişiye dosyanın sevkinin asıl nedeni ise tarafların veya devletin mesai harcamadan veyahut masraf yapmadan anlaşmalarını sağlamaktır.
Karayolu üzerinde iki veya daha fazla aracın karıştığı talihsiz olaylar trafik kazası olarak nitelendirilmektedir. Trafik kazası sonrası uzlaşmada ise kaza için herkesin başına gelebilir fikri öne sürülmektedir. Uzlaştırma kurumunun amacı, taraflar arasındaki uyuşmazlığın daha kısa sürede ve yargılama sürecine gerek kalmadan çözümlenmesini sağlamaktır.
Trafik kazası sonrası uzlaşma ceza davası için şikayetten feragate neden olmaktadır. Ancak her kaza şikayete bağlı olmamaktadır. Bundan dolayı uzlaşma mümkün olmayabilir. Birçok trafik kazası dosyasında hapis cezası yerine adli para cezası veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması gibi yaptırımlar uygulanabilmektedir.
Mahkemede tarafların vakit kaybetmemesi için uzlaşmaya gidildiği söylenmektedir. Ancak aslında durum bundan ibaret değildir. Trafik kazasından sonra uzlaştırmada:
- Trafik kazası sonrası uzlaşma ile tarafların haklarını daha hızlı tahsil edebilecekleri öngörülmektedir. Ancak haklarına tam anlamı ile ulaşıp ulaşamayacakları belirli değildir.
- Trafik kazası sonrası uzlaşma için görevli atanmaktadır. Ancak uzlaştırma yetkisi bulunana sevk edilme nedeni mahkemenin vakit ve masraf harcamama istemesidir.
- Trafik kazası sonrası uzlaşmada kusurlu taraf kendi belirlediği bir oran üzerinden uzlaşma istemektedir.
- Mağdur mahkemeye gitmeden parasını talep eder fakat hakkı olan oranlardan daha azını kabul eder.
Ceza Muhakemesi Kanununun 253. Maddesine göre uzlaştırmaya gidilebilecek suçlar:
- Kovuşturulması veya soruşturulması şikayete tabi olan suçlar
- Türk Ceza Kanunu’nda yer alan şikayete bağlı olmayan suçlar:
- Kasten yaralama
- Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması
- Taksir ile yaralama
- Tehdit
- Konut dokunulmazlığı ihlali
- Hırsızlık
- Güveni kötüye kullanma
- Dolandırıcılık
- Suç eşyası olan malların satın alınması
- Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrını açıklamak
- İş ve çalışma hürriyetinin ihlali
Hangi Trafik Kazalarında Uzlaşma Mümkündür?
Trafik kazalarında uzlaşma hükümlerinin uygulanabilmesi için suçun “şikâyete tabi” veya kanunda uzlaşma kapsamında sayılan suçlardan olması gerekir.
- Yaralanmalı Trafik Kazaları (TCK 89): Taksirle yaralama suçu şikâyete tabi olduğu için uzlaşma kapsamındadır. Taraflar anlaşırsa dava düşer.
- Ölümlü Trafik Kazaları (TCK 85): Taksirle ölüme neden olma suçu şikâyete tabi değildir ve kamu davası niteliğindedir. Bu nedenle ölümlü kazalarda uzlaşma hükümleri uygulanmaz, kamu davası devam eder.
Trafik Kazalarında Uzlaşma Nasıl Olur?
Trafik kazası sonrası uzlaşma sağlanabilmesi için mağdur ve faillerin hepsi uzlaşmayı kabul etmeleri gerekmektedir. Ceza Muhakemesi Kanunu 253. Maddesine göre trafik kazasında uzlaşmaya varılabilmesi olağan olarak görülmektedir. Taraflar uzlaşmaya varabilirler ancak bunun ne kadar doğru ne kadar yanlış olduğu tartışılabilir bir durumdur.
İlginizi Çekebilir: Trafik Kazası Sonrası Sigortadan Para Almak
Kazada mağdur olmanızın ardından Adalet Bakanlığı’na bağlı uzlaştırmacı size ulaşacaktır. Uzlaştırmacının size ilettiği teklifi kabul etmek veya reddetmek için tebliğ tarihinden itibaren yasal olarak 3 gün düşünme süreniz bulunmaktadır; bu süre içinde cevap verilmezse teklif reddedilmiş sayılır.
Uzlaştırma toplantısında size sorumlu kişiden bir miktar para teklif edilir. Ancak bu oran yeterli midir, miktarı hak ettiğiniz tutarı karşılıyor mu, belirli değildir. Veyahut hiç para teklif etmeden sadece sözlü olarak özür dilemeyi bile teklif edebilir. Kişinin ceza mahkemesinde yargılanmasını istemiyorum diyerek imza atmanız ile uzlaşma sağladınız. Uzlaşma sağlandığında ceza davası düşer. Ancak Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı gereği, uzlaşma sağlanması artık tazminat davası açılmasına engel teşkil etmemektedir. Buna rağmen sigorta şirketleri ile sorun yaşamamak adına, uzlaşma tutanağına ‘maddi ve manevi tazminat haklarım ile sigorta poliçesinden doğan haklarım saklıdır’ şerhinin düşülmesi hayati önem taşır.
Taksirle Yaralamalı Trafik Kazasında Uzlaşma
Taksirle yaralanmalı trafik kazalarında Türk Ceza Kanunu’nda yer alıp madde 89 da açıklanmaktadır. Kazada oluşan yaralanmalar için cezalar; bazı durumlar karşısında yarı oranında, bir katı, iki katı ve daha fazla oranında arttırıldığı görülmektedir.
Taksir ile yaralanmalı trafik kazalarında uzlaşma ise yaralanan kazazede ve karşı taraf arasında uzlaştırmacı kimliğine sahip kişiler tarafından yapılmaktadır. Ancak uzlaşma süreci, hukuki sonuçları tam olarak analiz edilmeden kabul edildiğinde mağdur açısından hak kayıplarına neden olabilir. Özellikle sigorta şirketleri, uzlaşma tutanağını bir feragatname gibi yorumlamaya çalışabilir.
Taksirle yaralayan suçlu uzlaşma toplantısında kendi belirleyeceği bir oran ile bazen sadece bir özür ile geçiştirebilir. Ancak mağdurun taksirle yaralamada birçok hakkı bulunmaktadır. Uzlaşmanın kapsamına göre mağdur, ceza soruşturması yönünden şikâyet hakkından vazgeçmiş sayılabilmektedir; ancak bu durum her zaman tüm tazminat haklarının ortadan kalktığı anlamına gelmeyebilir.
İmzalayacağınız uzlaşma kâğıdında bütün hak ve taleplerinizden vazgeçtiğiniz bulunmaktadır. Örneğin sizin kaza sonucu talep edebileceğiniz tazminat tutarı 500.000 TL iken size uzlaşma için sunulacak teklif 1000 TL bile olabilmektedir. Komik olan bu rakam uzlaşmada yeterli gözükebilir. Bu durumun önüne geçebilmek için alanında uzman avukatla konuşabilirsiniz. Hatta direkt olarak uzlaşma teklifini reddetmeniz daha sağlıklı olmalıdır.
Trafik kazalarında taksirli yaralanmada uzlaşma durumunda sigorta meselesi ise edimli ya da edimsiz fark etmeden kovuşturmaya yer olmadığından dolayı soruşturma açmamaktadır. Soruşturma ile açılarak alınacak bilgiler, belgeler, ifadeler vb. evraklar olmayacağından dolayı tazminat durumunuzda etkilenecektir.
Maddi Hasarlı Trafik Kazası Uzlaşma
Yaralanmanın olmadığı, sadece maddi hasarlı trafik kazaları genellikle Türk Ceza Kanunu kapsamında uzlaştırmaya tabi suçlardan değildir (kasıt yoksa). Bu nedenle maddi hasarlı kazalarda savcılık tarafından atanan resmi bir uzlaştırmacı devreye girmez; süreç tarafların kendi aralarında tuttuğu kaza tespit tutanağı ve sigorta ekspertiz işlemleri üzerinden yürür. Bu tür durumlarda tarafların kendi aralarında veya sigorta şirketleriyle imzaladıkları ‘ibraname’ belgelerine dikkat etmesi gerekir. Hasar bedeli tam alınmadan imzalanan ibranameler hak kaybına yol açar.
Örneğin, trafik kazası sonrası uzlaşma için size aracınızın maddi hasar bedeli 25.000 TL verilir. 25.000 TL ile uzlaştırma sözleşmesi imzalatılır. Bunun sonucunda aracınızın maddi hasarı 50.000 TL çıkması ile ödemenin tamamını sigorta şirketinden talep edebilecekken; sigorta şirketi için feragat anlamı taşıyan sözleşme ile bu ödemeyi talep edemezsiniz.
Trafik Kazası Uzlaşma Sigorta
Yaralanmalı trafik kazası veya diğer kaza türlerinin sonucu bazı trafik sigorta şirketleri uzlaşmayı gerekçe göstererek mağdurun hak talep edemeyeceğini dile getirmektedir. Bu sigorta şirketlerine göre uzlaşma feragat niteliği göstermektedir. İmzalanan uzlaşma sözleşmesinde muhatabınız olmasa bile trafik sigortası yine de uzlaşmayı öne sürerek ödeme yapmayabilir. Hakkınız tamamen elinizden gidebilmektedir. Bunun önüne geçmek ise sizin elinizde. Uzman bir sigorta avukatı ile hukuki süreci hem hızlı hem sağlıklı şekilde lehinizde yönetebilirsiniz.
İlginizi Çekebilir: Trafik Sigortası Teminat Limitleri
Trafik Kazasında Tarafların Anlaşması
Trafik kazalarından sonra taraflar birbiri ile anlaşma sağlayabilirler. Bu anlaşmaya edimli uzlaşma veya edimsiz uzlaştırma denilmektedir. Adalet Bakanlığınca atanan uzlaşmacı tarafları toplantıya çağırarak anlaşmalarını sağlamaktadır.
Edimsiz uzlaştırma mağdur tarafın suçludan herhangi bir şey talep etmeden sadece kuru bir özürü bile kabul etmesi ile sonuçlanan uzlaştırmalardır. Suçlu yaptığı hatayı sadece sözlü ifadeler ile telafi etmeye çalışır. İşlediği suç ise yanında kalır.
Edimli uzlaştırma ise suçlu tarafın kendi belirlediği genel olarak oldukça az miktarda olan tutarlar üzerinde anlaşmasıdır. Trafik kazası sonrası uzlaşma şeklinde ortada bir maddi durum vardır fakat mağdurun hakkı tam anlamı ile tamamlanmakta olup olmadığı şüphelidir.
Trafik Kazası Sonrası Anlaşma
Trafik kazasının gerçekleşmesinin ardında sorumlu mahkeme vakit ve masraf harcamamak adına kazanın çözümü için dosyayı uzlaştırmacıya yönlendirmektedir. Taraflar toplantı ortamında anlaşma gösterebilmektedir. Ancak önemli bir uyarıdır ki uzlaştırmalar genel olarak mağdur tarafın hak kaybı ile sonuçlanır. Buna karşılık, uzlaşma sağlanması durumunda şüpheli hakkında “Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar” verilir ve kaza ile ilgili süreç kişinin Adli Sicil (Sabıka) kaydına işlenmez.
Taraflar edimli olarak veya edimsiz olarak anlaşabilirler. Edimli uzlaştırma maddi oran içeren anlaşmalardır. Genel olarak sadece sürecin uzamaması için yani sus payına benzer ufak nitelikli paralar olabilmektedir. Ancak mağdurun tam olarak hakkını alabildiği söylenmez. Tarafların edimsiz uzlaşması ise mağdur tarafın maddi olarak hiçbir talepte bulunmadığı uzlaşma şeklidir. Edimsiz uzlaşmalarda, mağdur herhangi bir maddi talepte bulunmadan ceza soruşturması yönünden uzlaşmayı kabul edebilmektedir.
Önemli bir güvence olarak; eğer şüpheli taraf uzlaşma raporunda taahhüt ettiği ödemeyi (edimi) yerine getirmezse uzlaşma geçersiz sayılır ve savcılık tarafından hakkında kamu davası açılması süreci kaldığı yerden devam eder.
Uzlaşmada Ne Kadar Para İstenir?
Trafik kazası sonrası uzlaşmada tutarlar aslında sorumlu tarafın istediği şekilde söylenmektedir. Her suç, her dosya için uzlaştırma tutarlarının değişkenlik gösterdiği görülmektedir. Ancak şu nettir ki uzlaştırmada haklı konumda olup hak kaybına uğrayan kişi asıl mağdurdur.
Kusurlu taraf kendi belirlediği oran üzerinden teklif yapmaya başlamaktadır. Bu teklifler ile gerçek hak edilen oranlar arasında uçurum farklar bulunmaktadır. Kusurlu taraf ya da uzlaştırmacı ise bu durumu göz ardı etmektedir. Amaç uzlaştırmacı tarafından dosyanın kapatılması vakit ve masraf harcanmamasıdır. Suçlu taraf ise zararı en az masrafla kapatmaktadır. Burada mağduru koruyacak ise yine kendisidir. Hak edilen tazminatlarını ve ödemelerini karşılamaya çalışmalıdır. Bu konuda yapacakları ise sınırlıdır; uzlaşmayı reddetmek, ya da Trafik kazası sonrası uzlaşma için alanında uzman tazminat avukatından destek almak uzlaştırma sürecini daha sağlıklı yürütmenizi sağlar.
İlgili İçerik: Trafik Kazası Tazminat Hesaplama
Uzlaşma Durumunda Sigorta Meselesi
Sigortacılık faaliyeti gösteren sigorta şirketleri uzlaşmayı genel olarak feragat olarak dikkate almaktadır. İmzaladığınız uzlaşma tutanağında sigorta şirketi bulunmasa, uzlaştığınız kişiler araç sahibi veya sürücü olsa bile sigortadan alacağınız tazminatlar için haklarınız yanmış olacak. Sigorta şirketinden hiçbir ödeme alamayacak duruma gelirsiniz. Sürücü ya da araç sahibinin ceza almasın diye uzlaşmaya gitmek yerine şikayetten vazgeçerek ceza almasını engelleyebilirsiniz.
Uzlaştırma tutanağına ‘Zorunlu Trafik Sigorta Şirketinden Talep Edilebilecek Maddi Haklarının Saklı Kalması Koşulu İle Uzlaşmayı Kabul Etmiştir’ şeklinde bir açıklamada yapılabilmektedir. Ancak sigorta şirketinin bunu kabul edip etmeyeceği de muamma içerisindedir.
Trafik Kazası Sonrası Uzlaşma AYM İptal Kararı
Ceza Muhakemeleri Kanunu 253. madde 19. bendinde yer alan ‘Uzlaşmanın sağlanması halinde, soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz’ ifadesi Anayasa Mahkemesi’nin 26/7/2023 Tarihli ve E: 2023/43, K: 2023/141 sayılı kararı ile iptal edilmiştir. Kanun maddesinde yer alan ifadenin iptalinden önce trafik kazası sonrasında kazazedenin maluliyeti bulunsa dahi; kusurlu tarafa ceza davasının açılmaması adına uzlaşma sağlanıyordu.
Taraflar arasında uzlaşma çok cüzi miktarlar ile sağlanıyordur. Örnek üzerinden açıklamak gerekirse; kazazedenin maluliyeti bulunması dahilinde alacağı tazminat 300.000 TL iken 5.000 TL gibi komik rakamlar üzerinden anlaşma sağlanarak geri kalan tutar heba edilmekteydi.
Trafik kazasında uzlaşmanın sağlanması halinde maluliyeti bulunan mağdur taraf tazminat haklarından feragat edip, tazminat davası açma hakkını kaybediyordu. Anayasa Mahkemesi ise bu durumun aykırı olduğunu belirterek iptaline karar vermiştir.
Verilen trafik kazası sonrası uzlaşma iptal kararı; devam eden davalarda, hükmün açılmamış olduğu davalarda veya hükmün açılıp kesinleşmemiş olduğu tüm davalarda geçerlidir.
Trafik Kazası Uzlaşma Raporu Örneği
Tarafların uzlaşmada anlaşması üzerine doldurulması gereken evraklar bulunmaktadır. Bu evraklardan birisi de uzlaşma raporudur. Uzlaşma raporunun üzerinde kesinlikle bulunması gereken bilgiler:
- Mahkeme adı, Dosya ve Uzlaştırma Numarası
- Uzlaştırmacının bilgileri
- Tarafların ve varsa vekillerinin bilgileri
- Var ise tercüman bilgileri
- Rapor bilgileri
- Uzlaştırma süresi, konusu olan suç, sonucu
- Edimli uzlaşma ise talep edilenlerin yerine getirilme şekli, zamanı
- Uzlaşma başarısız olmuş ise nedeni
- Onaylanmıyor ise nedeni
Yargıtay 17. Daire Sigorta Uzlaşma
Sigorta konusu için Yargıtay 17. Hukuk Dairesi uzlaşma konusundan birçok emsal karara yer vermektedir.
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi 21.09.2004 Tarihli 2004/6884 Emsal, 2004/9796 Kararında ‘Karayolları Trafik Kanunu’nun 111/2. Maddesinde tazminat miktarına ilişkin olup da yetersiz fahiş bulunduğu açıkça belli olan anlaşma ve uzlaşmalar yapıldıkları tarihten başlayarak 2 yıl içinde iptal edilebileceği öngörülmüştür. Buna göre, davacı iki yıllık süre dolmadan dava açtığına göre bu anlaşma ile bağlı kalmak istemediğinin kabulü gerekir’ demektedir.
Uzlaşmanın Tazminat Davasına Etkisi
Geçmişte uzlaşmanın tazminat davasına etkisi olumsuz yöndeydi ve feragat sayılıyordu. Ancak AYM iptal kararı sonrası, uzlaşma sağlanmış olsa bile mağdurun ek tazminat davası açmasının önündeki yasal engel kalkmıştır. Yine de sigorta süreçlerinde pürüz yaşamamak adına ihtirazi kayıt (şerh) düşülmesi önemlidir.
Kazada Karşı Taraf Şikayetçi Olursa
Trafik kazasında karşı tarafın şikayetçi olması ile uzlaşmaya gidilmesine gerek bulunmamaktadır. Şikayetçi olan taraf uzlaşmaya yatkın olmayıp hakları ne ise tamamını talep edebilecektir.
Kazalarda Taksirle Yaralama veya Taksirle Öldürme suçundan dolayı şikayette bulunulması üzerine suçlu olan taraf maddi ve manevi cezasını alacaktır. Uzlaştırma mağdur olan tarafın hakkını tam olarak almasına engel olan bir durumdur. Şikayetçi olan tarafın vazgeçmesi ile uzlaşmaya yanaşması durumundan haklarından feragat edip vazgeçtiği anlamını taşımaktadır.
Uzlaşma Sigortadan Para Almaya Engel Mi?
Uzlaşma sigorta şirketlerinin birçoğu için feragat anlamı taşımaktadır. Bundan mütevellit sigorta şirketi ödeme yapmayı engellemektedir. Uzlaşmada bir oran belirtmiş bile olsa bu hak edilen asıl tutarın ufak bir kısmıdır.
Uzlaşma tutanağında veya raporunda ‘Zorunlu Trafik Sigorta Şirketinden Talep Edilebilecek Maddi Haklarının Saklı Kalması Koşulu İle Uzlaşmayı Kabul Etmiştir’ ibaresi varsa bile ödeme yapmayı sağlamamak gibi durumları bulunmaktadır. Karşı tarafın haline inanarak, sözlerine kanarak atılan imza sizin maddi veya manevi olarak zorlanmanız ile sonuçlanabilmektedir. Bunun önüne geçmek sizin elinizde olan bir durumudur.
Uzlaştırma Maddi Manevi Tazminat
Herhangi bir suçtan sonra iki taraf uzlaşmaya gitmeyi seçebilir. Çoğunluk olarak mağdurun hak ettiğinin çok altında bir oran ile sonuçlanan uzlaşmada bir defa ödeme alınması halinde Ceza Muhakemesi Kanunu 253/19. Maddesine göre engellenmiştir.
Ancak uzlaşmada karşı taraftan tazminatın tümünü almak ufak bir ödeme almak ile engellenemez. İmzaladığınız uzlaşma tutanağı ile tazminatın tümünden vazgeçtiğinizi dile getirmiş sayılırsınız. Sadece bir imza ile maddi ve manevi tazminat alacaklarınızdan vazgeçmiş sayılır, suçlu tarafın hiçbir ceza ve sorumluluk almadan hayatına kaldığı yerden devam etmesini sağlarsınız.
Trafik Kazası Sonrası Uzlaşma Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Trafik kazalarında taksirli yaralamada uzlaşma durumunda sigorta meselesi nasıl çözülür?
AYM’nin iptal kararı sayesinde, taksirli yaralamada uzlaşma sağlansa dahi sigortadan tazminat talep etme hakkınız devam etmektedir. Yine de tutanağa “sigorta haklarım saklıdır” ibaresini ekletmek, süreci garanti altına almak için şarttır.
Basit yaralamalı trafik kazası uzlaşma süreci nasıl işler?
Şikâyete tabi olan basit yaralamalı kazalarda dosya doğrudan uzlaştırmacıya sevk edilir; taraflar anlaşırsa soruşturma takipsizlikle sonuçlanır ve dava açılmaz.
Trafik kazasında uzlaşma olmazsa ne olur?
Uzlaşma sağlanamazsa dosya savcılığa iade edilir ve kusurlu taraf hakkında Asliye Ceza Mahkemesi’nde kamu davası açılır. Mağdur taraf bu aşamadan sonra hukuk mahkemelerinde ayrıca tazminat davası açarak haklarını arayabilir.
Trafik kazası uzlaşma tutanağı örneği neleri içerir?
Uzlaşma tutanağında taraf kimlikleri, uzlaşma şartları ve en önemlisi mağduriyetin giderilmesi için talep edilen “sigorta haklarının saklı tutulduğuna” dair özel şerh bölümü bulunmalıdır.