Müşteki Nedir?
Müşteki, hukuki anlamda, herhangi suçtan doğrudan zarar gören veya mağdur olan ve bu nedenle yetkili mercilere şikayette bulunan kişidir. Müşteki aynı zamanda şikayetçi olarak da adlandırılmaktadır. Ayrıca müşteki, suçun soruşturulması ve yargılama süreçlerinde mağdur taraf olarak yer alır ve haklarını kullanır.
Müşteki ve Davacı Arasındaki Fark Nedir?
Müşteki ceza yargılamasında suç eyleminden zarar göreni ifade ederken, davacı hukuk yargılamasında dava açan tarafı ifade eder. Diğer bir ifadeyle müşteki, suç fiilinden zarar gören sıfatıyla Cumhuriyet Savcılığına yöneltilen şikâyet iradesi üzerinden ceza soruşturmasını başlatır. Davacı ise hakkını korumak amacıyla hukuk mahkemesine yönelttiği dava dilekçesiyle yargılamayı açar.
Öte yandan müşteki, suçun failine karşı ceza yargılaması yürütülürken şartlar oluştuğunda hukuk yargılamasında da talepte bulunarak davacı sıfatı kazanmaktadır. Örneğin kasten yaralama fiili nedeniyle mağduriyet yaşayan müşteki, failin eylemi nedeniyle uğranan zararların giderilmesi için hukuk mahkemesinde tazminat talebiyle dava açarak davacı sıfatı elde edebilir.
Müşteki ile Katılan Arasındaki Fark Nedir?
Müşteki suçtan zarar gören kişiyi ifade ederken, katılan mahkemenin katılma talebini kabul etmesi sonucunda davaya taraf olarak dâhil edilen kişiyi ifade etmektedir. Ceza yargılaması başladıktan sonra müştekinin mahkemeye yönelttiği katılma talebi dilekçe veya duruşma tutanağına geçirilen sözlü beyan üzerinden değerlendirilir ve talep kabul edildiğinde müşteki katılan sıfatını kazanır.
Müşteki Sanık ve Sanık Arasındaki Fark Nedir?
Müşteki Sanık Ne Demek ?
Sanık, kovuşturmanın başlaması ile hükmün kesinleşmesine kadar suç isnadı altında bulunan kişiyi ifade eder. Cumhuriyet Savcılığının yürüttüğü soruşturma sürecinde yeterli suç şüphesi ve fiili gösteren somut delil toplandığında iddianame hazırlanır ve ceza mahkemesinde sanık aleyhine kamu davası açılır.
Müşteki sanık ise ceza yargılamasında suç isnadı altında bulunan kişinin aynı süreçte diğer suç nedeniyle şikâyet hakkını kullanan mağdur sıfatını da taşıdığı durumu ifade eder. Müşteri sanık sıfatının oluşması için sanığın maruz kaldığı eylem nedeniyle mağduriyetini destekleyen haklı sebepler ve deliller mevcut olmalıdır. Örneğin A kişisi, hakaret suçlamasıyla yargılanırken B’nin A’ya yönelik darp fiili nedeniyle şikâyet yöneltmesi hâlinde A hem sanık hem de müşteki sıfatını taşır.
Müşteki Olmanın Şartları Nelerdir?
Müşteki, suç eyleminden zarar gören ve şikâyet iradesini açıklayan kişidir. Müşteki sıfatının kazanılması ise suçtan doğrudan ya da dolaylı şekilde zarar yaşanması ve yetkili makamlara yöneltilen şikâyet işlemiyle mümkün olur. Bu nedenle müşteki olmak için aranan temel şartlar aşağıdaki gibidir:
- Suç mağduru veya suçtan zarar gören olmak: Kişi, suç eylemi nedeniyle maddi veya manevi zarar uğramalıdır.
- Şikayette bulunmak: Mağdur, savcılığa suç duyurusunda bulunarak müşteki sıfatını alır.
- Ehliyetli olmak: Zarar görenin hukuki ehliyete sahip olması da müşteki olmak için aranan şartlardandır.
Müşteki İfade Vermek Zorunda Mı?
Müşteki, ifadeye çağrıldığında adli mercilere gitmekle yükümlüdür ancak sorulara cevap verme zorunluluğu taşımadan susma hakkını kullanma yetkisine sahiptir. Ayrıca ceza yargılamasında maddi gerçeğin ortaya çıkarılması açısından müştekinin beyanı önemlidir ve mahkeme tarafından belirlenen duruşma günü ve saatinde mazeretsiz şekilde katılmama hâlinde zorla getirme kararı uygulanır.
Müşteki ile Mağdur Arasındaki Fark Nedir?
Mağdur, suç veya haksız eylem nedeniyle doğrudan zarar yaşayan tarafı ifade ederken, müşteki mağduriyet veya zarar temelinde Cumhuriyet Savcılığına ya da ilgili kuruma yöneltilen şikâyet işlemiyle süreci başlatan kişiyi ifade eder. Müşteki kavramı yalnızca şikâyet iradesi üzerinden tanımlanan sıfatı kapsar ve mağduriyet şartı her zaman zorunlu değildir. Böylece mağdur zarar yaşayan tarafı, müşteki ise şikâyet hakkını kullanan tarafı tanımlamaktadır.
Müşteki Hakları Nelerdir?
Müşteki, ceza muhakemesi sürecinde soruşturma ve kovuşturma evrelerinde CMK m. 234/1 kapsamında düzenlenen haklara sahiptir ve tüm haklar kişiye eksiksiz şekilde anlatılarak tutanağa geçirilmektedir. Soruşturma ve kovuşturma sürecinde müştekiye tanınan hakların detayları aşağıdaki şekildedir.
Soruşturmada Müşteki Hakları
Soruşturma aşamasında geçerli olan müşteki hakları aşağıdaki gibidir:
- Delillerin toplanmasını isteme hakkı: Delil toplama talebi müşteki açısından geçerli olduğu kadar mağdur açısından da geçerlidir ve soruşturmanın kapsamını tamamlayan temel hak niteliği taşır.
- Belge ve eşyaları inceleme hakkı: CMK m. 153 hükümleri çerçevesinde vekil aracılığıyla inceleme talebi yöneltilir. Soruşturma belgeleri ile el konulan ve muhafaza altına alınan eşyaların incelenmesi inceleme hakkı kapsamında değerlendirilir.
- Belge örneği isteme hakkı: Müştekinin Cumhuriyet savcısından soruşturmanın gizliliğini ve amacını zedelemeyen çerçevede belge örneği alma hakkı da bulunmaktadır.
- Avukat isteme hakkı: 2008 tarihli kanuni değişiklik kapsamında avukatı bulunmayan kişiler tarafından cinsel saldırı suçu ile alt sınırı beş yıldan fazla olan suçlarda baro tarafından avukat görevlendirilmesinin talep edilmesi mümkündür.
- Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz etme hakkı: Müşteki ayrıca Cumhuriyet savcısı tarafından verilen takipsizlik kararına kanunda düzenlenen usule uygun şekilde itiraz edebilmektedir.
Kovuşturmada Müşteki Hakları
Kovuşturma aşamasındaki müşteki hakları ise aşağıdaki gibidir:
- Duruşmadan haberdar edilme: Duruşma bilgileri müştekiye gönderilen tebligat üzerinden bildirilmektedir.
- Kamu davasına katılma: Kamu davası, iddia makamı tarafından maddi gerçeğin ortaya çıkarılması amacıyla açılır. Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet hakkına sahip kişi tarafından yöneltilen başvuru üzerine, şikâyete bağlı olmayan suçlarda ise savcılık tarafından deliller toplanarak yeterli şüphe elde edildiğinde iddianame düzenlenir ve dava açılır.
Müşteki Şikayetini Nereye Yapmalıdır?
Müşteki şikâyet işlemini savcılık, kolluk, mahkeme, valilik, kaymakamlık veya yurtdışındaki konsolosluklar üzerinden gerçekleştirebilir. Şikayetin yazılı şekilde sunulabileceği gibi, tutanağa geçirilmek üzere sözlü şekilde beyan edilmesi de mümkündür.
Müşteki Şikayetini Ne Kadar Sürede Yapmalıdır?
Müşteki Şikayet Süresi Ne Kadar?
Soruşturma ve kovuşturmanın şikâyet şartına bağlı olduğu suçlarda şikâyet süresi failin ve fiilin öğrenilmesinden itibaren altı ay olarak uygulanır. Altı aylık süre dolduğunda şikâyet hakkı sona erer ve şikâyete bağlı prosedür işletilmez. Böylece süre hak düşürücü sonuç doğurur ve süreç kendiliğinden kapanır.
Müşteki Davaya Katılmak Zorunda Mı?
Müşteki, avukat tarafından temsil edildiğinde duruşmalara bizzat katılma zorunluluğu yaşamaz. Ancak mahkeme, müştekinin beyanının alınmasını gerekli gördüğünde duruşmaya katılmasını zorunlu tutar ve çağrıldığı halde gelmeyen müşteki hakkında zorla getirme kararı uygular. Dolayısıyla siz de mahkeme sürecinde profesyonel bir şekilde temsil edilmek için Çözüm Avukatlık internet sitesi üzerinden bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Müşteki Şikayetini Geri Çekebilir mi?
Müşteki, mahkeme kararı kesinleşinceye kadar yönelttiği şikâyeti geri çekme hakkına sahiptir. Şikâyetten vazgeçme hakkı tek seferlik olarak kullanılır ve vazgeçme işlemi sonrasında aynı fiil hakkında yeniden şikâyet yöneltme imkânı bulunmaz.
