İstihkak Davası Nedir?
Borçlu hakkında haciz işlemi gerçekleştirildiğinde, borçluya ait olduğu değerlendirilen mala haciz uygulanır. Haczedilen malın mülkiyetinin üçüncü kişiye ait olduğu iddia edildiğinde ise malın kime ait olduğunun tespiti amacıyla açılan davaya istihkak davası denir.
İstihkak Ne Demek, Hukuki Anlamı Nedir?
İstihkak kelimesi, hak etme ve üzerinde hak iddia etme anlamlarını taşır. Ayrıca hakkı olma ve hakkını kazanma anlamları da içerir. Hukuki açıdan istihkak davası, haciz işleminde istihkak, miras nedeniyle istihkak ve taşınır malın elden çıkması halinde istihkak gibi farklı durumlarda açılır.
Hacizde İstihkak Davası Nasıl Açılır?
Haciz konusu malın kime ait olduğunun belirlendiği davalar, haciz nedeniyle açılan istihkak davası olarak tanımlanır. Hacizde istihkak davası, İcra ve İflas Kanunu’nun 96. maddesinde düzenlenir. İstihkaklı hacizde iki farklı durum ortaya çıkar:
1) Malın Borçlunun Elinde veya Borçlu ile Birlikte Üçüncü Kişinin Elinde Bulunması
Haczedilen mal borçlunun elinde bulunduğunda, üçüncü kişi istihkak iddiasında bulunur. İstihkak iddiası alacaklı ve borçluya bildirilir. Bildirimden itibaren 3 gün içinde itiraz hakkı tanınır. İtiraz yapılması halinde dosya icra mahkemesine gönderilir.
İcra mahkemesi, inceleme sonucunda takibin devamına veya durdurulmasına karar verir. Mahkeme, gerekli gördüğünde takip kararının sonucunu belirlemek amacıyla duruşma talep eder. Takip kararının tebliğinden itibaren üçüncü kişi 7 gün içinde istihkak davası açar. 7 günlük süre içinde dava açılmaması halinde üçüncü kişinin istihkak iddiası düşer.
Mal borçlunun elinde bulunduğunda istihkak davası alacaklıya karşı açılır. Haczi öğrenen üçüncü kişi, istihkak iddiasında bulunduğu gibi doğrudan dava açar. Bu dava üçüncü kişi tarafından alacaklıya karşı açılır.
2) Malın Yalnızca Üçüncü Kişinin Elinde Bulunması
Alacaklı, malın üçüncü kişiye ait olmadığını ve borçluya ait olduğunu iddia eder. Bu iddia ispatlanır. Alacaklı, üçüncü kişiye karşı 7 gün içinde istihkak davası açar. 7 günlük süre içinde dava açılmaması halinde üçüncü kişinin istihkak iddiası kabul edilmiş sayılır.
Alacaklı dava açtığında, haciz konusu mal dava sonuçlanıncaya kadar satılamaz. Malın üçüncü kişinin elinde bulunması, haciz işlemini engellemez. Haciz işlemi evrak üzerinde yapılır. Yedieminliğin kabul edilmesi halinde mala fiilen el konulmaz. Alacaklı 7 gün içinde dava açmazsa mal üzerindeki haciz kaldırılır.
İlgili içerik: Tapu Haciz Kaldırma, Tapudaki Haciz Nasıl Kaldırılır?
Hangi Haklar İstihkak Davasına Konu Olabilir?
İstihkak davası doğrudan mülkiyet hakkına ilişkin olduğu gibi mülkiyet hakkından doğan sınırlı ayni hakları da kapsar. Miras nedeniyle istihkak davası açmak mümkündür. Miras, mülkiyet hakkı ile doğrudan bağlantılıdır ve mülkiyet hakkının bir türü olarak hukuki düzenlemelerde yer alır.
Haciz işlemlerinde malın mülkiyeti önem taşır. Borç ilişkisi bulunmayan kişinin malına haciz uygulanması halinde, uğranılan zararın giderilmesi gerekir ve uyuşmazlıklar istihkak davası ile çözümlenerek hak ihlali ortadan kaldırılır.
İstihkak Davasında Alacaklı, Borçlu ve Üçüncü Kişinin Durumu
İcra ve İflas Kanunu’nun 97/a maddesi hükmüne göre, taşınır malı elinde bulunduran kişi malın maliki kabul edilir. Borçlu ile üçüncü kişi taşınır malı birlikte elinde bulundurduğunda da mal borçlunun elinde sayılır. Malın borçlunun elinde bulunması ve malın borçlu ile birlikte üçüncü kişinin elinde bulunması durumlarında aynı hükümler uygulanır. Her iki durumda da mal borçlunun elinde kabul edilir ve borçlu malın maliki sayılır. Bu durum karine niteliğindedir ve aksi ispatlanır.
Haciz sırasında istihkak iddiası ileri sürüldüğünde, icra dairesi istihkak iddiasını alacaklıya bildirir. Alacaklı, bildirimin yapılmasından itibaren 3 gün içinde istihkak iddiasına itiraz eder. Süre içinde itiraz edilmezse mal üzerindeki haciz kaldırılır. Alacaklının itiraz etmesi halinde icra dairesi dosyayı icra mahkemesine gönderir. İcra mahkemesi, icranın devamına veya durdurulmasına karar verir ancak istihkak iddiasının esasına ilişkin inceleme yapmaz.
İcra mahkemesi kararını taraflara tebliğ eder. Tebligattan itibaren üçüncü kişi 7 gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açar. Üçüncü kişi belirtilen süre içinde dava açmadığında istihkak iddiası düşer ve haciz işlemi devam eder. Dava açılması halinde karar verilene kadar mal satılmaz. Dava sonucunda istihkak iddiası kanıtlanmazsa malın satışı gerçekleştirilir.
Üçüncü Kişi Olarak İstihkak Davası Açma Şartları
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 99. maddesi gereğince, haczedilen mal borçlunun elinde bulunmayıp istihkak iddiasında bulunan üçüncü kişinin zilyetliğinde olduğunda, istihkak iddiası ve malın üçüncü kişinin zilyetliğinde bulunduğu hususu haciz tutanağına yazılır. Hükmün uygulanabilmesi için haciz konusu malın yalnızca üçüncü kişinin zilyetliğinde bulunması gerekir. Borçlu ile birlikte zilyet olunan durumlarda mal borçlunun zilyetliğinde kabul edilir ve İcra ve İflas Kanunu’nun 99. maddesi yerine 96 ve 97. madde hükümleri uygulanır.
Üçüncü kişinin zilyetliğinde iken ileri sürülen istihkak iddiasının haciz işlemine etkilerinden biri muhafaza işlemine ilişkindir. İstihkak iddiasında bulunan üçüncü kişi yedieminliği kabul ettiğinde istihkak konusu mallar muhafaza altına alınmaz ve üçüncü kişiye yediemin sıfatıyla teslim edilir. Haczin üçüncü kişinin yokluğunda yapılması ve üçüncü kişi lehine istihkak iddiası ileri sürülmesi durumunda da aynı hükümler uygulanır.
İstihkak Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
İstihkak davasında görevli ve yetkili mahkeme, istihkak iddiasının ortaya çıkış nedenine göre belirlenir. Miras sebebiyle açılan istihkak davasında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Bu durumda istihkak davası yetkili mahkeme olarak miras bırakanın son yerleşim yerindeki mahkeme esas alınır.
Haciz nedeniyle açılan istihkak davasında görevli mahkeme icra mahkemesidir. İstihkaklı hacizde yetkili mahkeme, icra işleminin yapıldığı yer veya davalının yerleşim yeridir. Görev veya yetki yönünden ret kararı verilmemesi için istihkak davasının sebebi doğru şekilde belirlenmelidir. Yanlış belirleme sürecin uzamasına, menfaat kaybına ve hak kaybına yol açar.
İstihkak Davası Ne Zaman Açılır? Süreler ve Zamanaşımı
İstihkak davası açma süresi, miras sebebiyle istihkak ve haciz sebebiyle istihkak durumlarında farklıdır. Bu nedenle her durum için istihkak davası süresi ayrı başlıklar altında değerlendirilir.
Miras Sebebiyle İstihkak Halinde Dava Açma Süresi
Miras sebebiyle istihkak davasında süre, iyi niyet unsuruna göre belirlenir. İyi niyet, terekeye dahil malları elinde bulunduran kişinin bu malların miras bırakana ait olduğunu bilmemesi durumudur. Malların miras bırakana ait olduğunu bilerek hareket eden kişi kötü niyetli kabul edilir. Aksi ispat edilinceye kadar kişi iyi niyetli kabul edilir.
- Davacının mirasçı sıfatıyla, iyi niyetli kişinin elindeki malın terekeye ait olduğunu öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde dava açılır.
- Davalının iyi niyetli olmadığı ispatlandığında 20 yıl içinde dava açılır.
- Miras bırakanın ölüm tarihinden itibaren en geç 10 yıl içinde dava açılır.
Haciz Sebebiyle İstihkak Halinde Dava Açma Süresi
İstihkaklı hacizde süre, malın bulunduğu kişiye göre farklılık gösterir.
- Mal üçüncü kişinin elinde bulunduğunda dava açma süresi 7 gündür. Üçüncü kişinin haciz işleminden haberdar olmadığı durumlarda süre, öğrenme tarihinden itibaren başlar.
- Mal borçlunun elinde bulunduğunda istihkak iddiasına karşı 3 günlük itiraz süresi vardır. Sürenin bitiminden sonra 7 günlük istihkak davası açma süresi işlemeye başlar.
İstihkak Davasında Deliller ve İspat Yükü
İstihkak davasında ispat yükü davacı üzerindedir. Davacı, mülkiyet hakkını kanıtlamak ve malın gerçek sahibi olduğunu ortaya koymak zorundadır. Ayrıca davalı tarafın malı haksız şekilde elinde bulundurduğunu ispatlamak gerekir. İspat yükü, mülkiyet hakkına ilişkin herhangi tereddüt bulunmadığını ve malın haksız zilyet tarafından tutulduğunu kanıtlamayı içerir.
Davalı, davacının mal sahibi olmadığını ve malın zilyetliğini geçerli hukuki sebebe dayandırdığını ispatlama yoluna gider. Davalı, kira sözleşmesi veya rehin hakkı gibi geçerli hukuki bir sebep ileri sürerek zilyetliğini haklı gösterme hakkına da sahiptir. Davalı ispatı sağladığında malın iadesi yükümlülüğü ortadan kalkar ve kurulan ispat dengesi, davacının mülkiyet hakkını koruma ve davalının geçerli haklarını savunma amacı taşır.
İstihkak Davasında Geçici Hukuki Koruma (İhtiyati Tedbir)
İstihkak davasında geçici hukuki koruma, dava süresince malın durumunu korumak ve davacının haklı çıkması halinde hükmün uygulanmasını sağlamak amacıyla uygulanır. İhtiyati tedbir, malın davalı elinde kalması halinde zarara uğrayacağı veya ortadan kalkacağı durumlarda davacı için güvence oluşturur.
Malın Elden Çıkması Halinde İstihkak Hakkı Devam Eder mi?
Malın rıza dışında elden çıkması nedeniyle açılan istihkak davası, mülkiyet hakkının korunması amacıyla Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenir. İstihkak davası, malın zilyetliğini haksız şekilde elinde bulunduran kişiye karşı açılır.
Rıza dışında elden çıkma, mal sahibinin iradesi dışında mal üzerindeki zilyetliğin kaybedilmesidir. Kira ilişkisi gibi geçerli hukuki sebebe dayalı olarak zilyetlik sürdüren kişiye karşı istihkak davası açılamaz. İstihkak davası yalnızca haksız zilyetlik durumlarında açılır.
Miras Yoluyla Geçen Mallar ve İstihkak Hakkı
İstihkak davalarında ortaya çıkan uyuşmazlıkların önemli kısmı miras kaynaklıdır. Miras sebebiyle istihkak, yalnızca mirasçılar tarafından ileri sürülebilen haktır.
Kişinin vefatından sonra geride kalan tüm malvarlığı tereke olarak adlandırılır. Mirasçı, terekeye dahil malları kullanma hakkına sahiptir. Vefat sonrası taşınır veya taşınmaz malların üçüncü kişiler tarafından kullanılması halinde mirasçı, miras sebebiyle istihkak iddiası ileri sürerek dava açmak zorundadır.
Miras davasının konusu taşınır mallar, taşınmaz mallar, fikri haklar ve sınai haklardan oluşur. Miras bırakanın sanatçı olması ve yaşamı boyunca meydana getirdiği eserler de davaya konu edilen hususlardandır. Uygulamada en yaygın durum, taşınır veya taşınmaz malların üçüncü kişiler tarafından kullanılmaya devam etmesidir.
Örneğin vefattan önce kiraya verilen taşınmazın, sözleşme süresi bittikten sonra kiracı tarafından kullanılmaya devam edilmesi halinde istihkak davası açmak mümkündür.
Miras sebebiyle istihkak davasında dava açma süresi, davalının iyi niyetli olup olmamasına göre değişir. Malı kullananın, mülk sahibinin vefatından veya kullanılan malın miras malı niteliğinden habersiz olması durumunda iyi niyetli kabul edilerek dava süresi 1 yıl ve her halde 10 yıl olarak uygulanır. Kötü niyetli kişiler için dava açma süresi 20 yıldır ve mirasçının üstün hakkından kaynaklanır. Mirasçılık anayasal güvence altındadır.
İstihkak Davasının Haciz ve İcra Sürecine Etkisi
İstihkak davası açılması haciz veya icra takibini durdurmaz. Ancak davanın kesinleşmesi ile haczin kaldırılması veya takibin durdurulması sağlanır.
Mal üçüncü kişinin elinde bulunuyorsa, istihkak iddiası ile takip durur. Mal borçlunun veya borçlu ile birlikte üçüncü kişinin elinde bulunuyorsa, haczin durdurulup durdurulmayacağı icra mahkemesi kararıyla belirlenir.
Haciz sırasında istihkak iddiası ortaya çıktığında icra müdürü durumu alacaklı ve borçluya bildirir. İtiraz halinde dosya icra mahkemesine gönderilir. Mahkeme takibin devamına veya ertelenmesine karar verir. Mahkeme davayı kabul ederse haczedilen mal hacizden çıkar. Davanın reddi halinde haciz işlemleri devam eder.
İstihkak Davası Reddedilirse Ne Olur?
İstihkak davasının reddi, haczin kesinleşmesi sonucunu doğurur. Mal üzerindeki haciz kaldırılmaz. Alacaklı, icra takibine devam ederek malın satışını talep eder. Mal satılarak bedeli üzerinden alacak tahsil edilir. Verilen karar tespit hükmü niteliğindedir ve haczin devamını sağlar.
İstihkak Davasını Kazanan Kişinin İcra Takibindeki Hakları
İstihkak davasını kazanan taraf, dava konusu malın mülkiyetini elde etme hakkını kullanır. Mal davalı tarafından aynen iade edilmezse, malın değeri nakden tazmin edilir.
Menfi Tespit Davası ile İstihkak Davası Arasındaki Farklar
Menfi Tespit Davası, bir hakkın, hukuki ilişkinin veya borcun mevcut olmadığının tespiti amacıyla açılır. Davacı, “borçlu değilim” veya “bu hak mevcut değil” şeklinde olumsuz tespit talebinde bulunur.
İstihkak Davası ise haczedilen malın gerçek sahibinin veya üzerinde ayni hakkı bulunan üçüncü kişinin, hakkın varlığını ispatlamak ve haksız haciz ya da satış işlemini engellemek amacıyla açtığı davadır.
İİK m.96 ve 97 Kapsamında İstihkak Süreci
İcra ve İflas Kanunu (İİK) madde 96 ve 97, haciz sırasında üçüncü kişinin malın kendisine ait olduğunu iddia etmesi (istihkak iddiası) durumunda uygulanacak süreci ve usulü düzenlemektedir. Sürecin işleyişi ile ilgili detaylı bilgi için Çözüm Avukatlık internet sitesi üzerinden bizimle iletişime geçebilirsiniz.
İstihkak Davası Dilekçe Örneği
…………… NÖBETÇİ İCRA HUKUK MAHKEMESİ’NE
DAVACI: İsim-Soyisim, T.C. Kimlik Numarası, Adres
VEKİLİ: İsim-Soyisim, Baro Sicil Numarası, Adres, UETS Numarası (Avukat mevcut ise bu alan doldurulacaktır)
DAVALI: İsim-Soyisim, T.C. Kimlik Numarası, Adres
KONU: İcra İflas Kanunu Madde 99 kapsamında İstihkak Davası
AÇIKLAMALAR:
- Müvekkil ……………….. A.Ş, ………. İcra Müdürlüğü’nün …/… esas sayılı ve … İcra Müdürlüğü’nün …/… talimat esas sayılı dosyasında borçlu olarak yer alan …………… Ltd. Şti.’nin, alacaklı …………….. A.Ş’ye karşı mevcut borcu sebebiyle … adresinde bulunan iş yerine haciz uygulanmıştır. Haciz sırasında hazır bulunan davalı şirket yetkilisi, haciz işlemlerine itiraz ederek tüm malvarlığının davalı şirkete ait olduğunu ileri sürmüştür. ………. İcra Müdürlüğü, üçüncü kişinin istihkak iddiasını değerlendirerek, İcra İflas Kanunu madde 99 kapsamında haczi kabul etmiş ve davacıya istihkak davası açma hakkı tanımıştır. Yasal süre içerisinde açılan davanın aşağıdaki gerekçelerle kabulü talep edilmektedir.
- Müvekkil ………………. A.Ş, belirtilen icra dosyasında alacaklı konumundadır. Borçlu şirket, icra takibine rağmen borcunu ödememiş, ticari faaliyetlerini sürdürmek ve icra takiplerinden kaçmak amacıyla eski sekreteri ………… aracılığıyla …………… Ltd. Şti’yi muvazaalı şekilde kurmuş ve tüm ticari faaliyetlerini bu şirket üzerinden yürütmüştür. ……….. Ltd. Şti. bağımsız bir ticari kuruluş niteliği taşımamakta, esasen …………… Ltd. Şti.’nin devamı niteliğinde faaliyet göstermektedir. Borçlu şirketin emtia ve bazı demirbaşlarını muvazaalı biçimde bu şirkete devretmiş olması da durumu desteklemektedir. Yapılacak bilirkişi incelemesi bu iddiayı doğrulayacaktır.
- Borçlu şirket, çalışanlarını da davalı ………………. Ltd. Şti. unvanlı şirkete devretmiştir. Haciz uygulanan adreste faaliyet gösteren muvazaalı davalı şirkette görev yapan personelin, gerçekte borçlu şirketin devamı niteliğinde olan yapıda çalıştığı ve aralarında organik bağ bulunduğu SGK kayıtları ile tespit edilmiştir.
- Haciz adresinde, davacı müvekkil şirkete ait paletlerin bulunması, davalı şirketin istihkak iddiasının reddini güçlendirmektedir.
- Davacı şirket ile davalı şirket arasında emtia alım satımına dayalı ticari ilişki mevcuttur. Davalı şirket ödemelerini çek ile gerçekleştirmiştir. Davacı şirket, çekten kalan bakiyenin borçlu ……………….. Ltd. Şti.’nin hesabına aktarılmasını defalarca talep etmiştir. Bu aktarım talimatı, davalı şirket ile borçlu şirket arasındaki organik bağı ortaya koymaktadır.
- Davalı borçlu ile istihkak iddiasında bulunan davalı üçüncü kişinin ticari faaliyet konuları tamamen aynıdır. Bu durum aralarındaki organik bağı açık şekilde göstermektedir. Yargıtay kararlarında da muvazaaya dayalı istihkak iddiasının reddedilmesi gerektiği açıkça belirtilmektedir. Sayılan gerekçeler doğrultusunda davanın kabulü gerekmektedir.
HUKUKİ DELİLLER:
………. İcra Müdürlüğü …/… Esas sayılı icra dosyası, ……….. İcra Müdürlüğü …/… Esas sayılı dosyası, SGK kayıtları, virman belgeleri, haciz tutanağı, ticaret sicil kayıtları, tanık beyanları, keşif, bilirkişi raporu ve diğer yasal deliller.
HUKUKİ SEBEPLER:
İcra İflas Kanunu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve ilgili mevzuat.
NETİCE-İ TALEP:
Açılan davanın kabul edilerek hacizli menkuller üzerinde üçüncü kişi tarafından usule aykırı şekilde ileri sürülen istihkak iddiasının reddine, Gaziantep İcra Müdürlüğü’nün …/… esas sayılı dosyası ile … İcra Müdürlüğü’nün …/… esas sayılı dosyasında İcra İflas Kanunu’nun 99. maddesi uyarınca gerçekleştirilen haciz işlemlerinin iptaline, ayrıca haciz işlemi yapılan menkullerin borçluya ait olduğuna İcra İflas Kanunu’nun 97. maddesi kapsamında karar verilmesine, davalıların %20 oranında tazminata mahkum edilmesine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalılar üzerinde bırakılmasına karar verilmesi talep edilmektedir.
Tarih: …../……../……
İsim-Soyisim
İmza
