Hatır taşıması, Türk Borçlar Hukuku kapsamında karşılıksız taşıma ilişkisini ifade eder. Hatır taşımacılığı, taşıyan kişi herhangi bir maddi menfaat elde etmeksizin, sosyal nezaket gereği bir başkasını taşımayı üstlenmektedir. Ancak bu iyilik temelli ilişki, meydana gelebilecek trafik kazalarında hukuki sorumluluğu tamamen ortadan kaldırmaz. Tazminat miktarının belirlenmesinde hakkaniyet indirimi uygulanmasına sebebiyet verir. Hatır taşımasının varlığı halinde zarar görenin tazminat tutarında %20 oranında indirim yapılmaktadır. Bu yazıda, hatır taşımacılığına ilişkin hukuki çerçeve, uygulama örnekleri ve yargı içtihatları ışığında detaylı biçimde ele alınacaktır.
Hatır Taşımacılığı Nedir?
Hatır Taşımacılığı Nedir?
Hatır Taşımacılığı, bir kişinin başka bir kişiyi ücretsiz olarak, herhangi bir menfaat gözetmeksizin taşımasıdır. Bu taşıma, dostluk, yakınlık ilişkisine ya da tesadüfe dayanır. Ticari veya sözleşmeye dayalı taşıma ilişkisi yoktur. Hatır taşımacılığı sırasında meydana gelen kazalarda zarar görenin tazminat hakkı saklı kalmakla birlikte, taşımanın tamamen karşılıksız olduğunun ispatlanması hâlinde tazminatta hakkaniyet indirimi uygulanır. Hatır taşıması indirimi, doğrudan kusur oranına değil, hesaplanan tazminat miktarına yöneliktir.
Hatır Taşıması Şartları
Hatır Taşıması Şartları
- Taşıma veya araç kullandırma tamamen ücretsiz ve karşılıksız olmalıdır.
- Taşıma iyilik amacıyla yapılmalı, ticari veya sözleşmeye dayalı olmamalıdır.
- Taşınan kişi, taşıma sırasında zarar görmelidir.
- Aile bireylerinin taşınması hatır taşımacılığı kapsamında kabul edilmez.
İlgili İçerik: Hayat Sigortası
Hatır Taşımacılığı İçin Doğan Zararlardan Hakkaniyet İndirimi
Hatır Taşımacılığı Yasal Mı?
Hatır taşımacılığı yasaldır. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 87. maddesi uyarınca genel hükümlere tabidir. Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde, sürücü ücretsiz olarak taşıdığı yolcunun can güvenliğinden sorumludur. Yargıtay kararlarında da hatır taşımasının, yolcu taşıma ilişkisi doğurduğu ve meydana gelen kazalarda tazminat sorumluluğunu ortadan kaldırmadığı açıkça belirtilmiştir. Bu nedenle hatır taşıması hukuken geçerli kabul edilir, sadece tazminat hesabında hakkaniyet indirimi gündeme gelebilir.
Hatır Taşımacılığında Sorumluluk
Hatır taşımasında, taşıyan kişi kusurlu ise meydana gelen zarardan sorumludur. Taşıyan, maddi menfaat beklemeden taşıma yaptığı için kusur sorumluluğu ilkesi geçerlidir; yani zarar, taşıyanın ihmali veya dikkatsizliğiyle oluşmuşsa sorumludur. Taşınan kişi, kendi kusurunun varlığı halinde sorumluluğu paylaşır; bu durum mahkemece kusur oranıyla belirlenir. Sigorta teminatı, hatır taşımacılığı kapsamında devreye girer; aksi halde taşıyan şahsen sorumlu tutulur. Taşıma sırasında trafik kurallarına uyulmaması, sorumluluğu artırır.
Hatır Taşımacılığı Araç Sahibi Sorumluluğu
Hatır Taşımacılığı Araç Sahibinin Sorumluluğu
Hatır taşımacılığında araç sahibi, zorunlu trafik sigortası limitlerini aşan zararlar için sürücü ile birlikte doğrudan sorumludur. Türk Borçlar Kanunu’nun 49 ve 54. maddeleri ile Karayolları Trafik Kanunu hükümleri, araç sahibinin işleten sıfatıyla kusursuz sorumluluk taşıdığını düzenler. Bu nedenle zarar gören, tazminat talebini hem sigorta şirketine hem de araç sahibine yöneltebilir.
Zorunlu trafik sigortası 2025 yılı için kişi başı 2.700.000 TL teminat sağlar. Bu limitin üzerinde kalan zararlar araç sahibi ve sürücünün şahsi malvarlıkları üzerinden karşılanır. İş göremezlik ve destekten yoksun kalma tazminatları da aynı kapsamda talep edilebilir.
Hatır Taşımacılığında Sigorta Şirketinin Sorumluluğu
Hatır taşıması sırasında meydana gelen trafik kazalarında, zorunlu trafik sigortası kapsamında sigorta şirketi tazminat ödemekle yükümlüdür. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 91. maddesi gereği, taşımanın ücretsiz olması sigorta şirketinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Taşınan kişi, üçüncü kişi sayılır ve zararı sigorta teminatı kapsamındadır.
Taşımanın tamamen karşılıksız ve menfaatsiz olduğu ispatlandığında, Türk Borçlar Kanunu’nun 51 ve 52. maddeleri uyarınca sigorta şirketi tarafından ödenecek tazminat miktarı üzerinden doğrudan hakkaniyet indirimi uygulanır. Sigorta şirketi, taşımanın hatır taşımacılığı olduğunu ileri sürerek tazminat ödeme yükümlülüğünden tamamen kurtulamaz. Yalnızca hesaplanan tazminat tutarı, belirli oranda indirime tabi tutulur.
Hatır Taşıması Sayılmayan Haller
Hatır Taşıması Sayılmayan Haller
- Yakıt, otopark veya geçiş ücretlerinin taşınan kişi tarafından ödenmesi.
- Sürücünün taşımadan doğrudan veya dolaylı menfaat elde etmesi.
- İşverenin işçiyi işe götürüp getirmesi.
- Servis aracıyla yapılan taşıma.
- Ücretli, sözleşmeli veya organizasyon kapsamında yapılan yolculuklar.
- Araç paylaşımı uygulamaları üzerinden yapılan taşımalar.
- Ticari niyetin varlığı.
- Taşınan kişinin sürücüye maddi katkı sağlaması.
- Akrabanın (kan bağı bulunan kişilerin) araçla taşınması.
- Yetki belgesi veya ruhsat gerektiren taşımacılık türleri (örneğin taksi veya kargo hizmeti).
Hatır Taşımacılığı İndirim Oranı
Hatır Taşıması İndirim Oranı
Hatır taşıması indirim oranı %20’dir. Hatır taşımacılığı indirim oranı, taşınan kişinin riski göze aldığı kabulünden hareketle Borçlar Kanunu’nun 51. ve 52. maddelerine dayanır ve zararın oluşmasında kusurunun bulunması durumunda uygulanır. Mahkeme, olayın detaylarına göre bu oranı artırıp azaltabilir, bu da süreci dinamik hale getirir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 2017/234 E., 2019/890 K. sayılı kararı, %20’lik indirimin hatır taşımada standart bir uygulama olduğunu pekiştirir. Sigorta şirketi, tazminat hesaplamasında bu oranı dikkate alır; teminat limitleri aşıldığında ise ek sorumluluk ortaya çıkmaz, bu da hukuki çerçeveyi netleştirir.
İndiriminden Kim Yararlanır?
Hatır taşımacılığı indiriminden sadece kusurlu taraflar yararlanır, zarar gören kişi yararlanamaz.
- Araç sürücüsü
- Araç işleteni
- Zorunlu trafik sigortası şirketi
Hatır Taşıması ve Müterafik Kusur İndirimi
Hatır Taşıması ve Müterafik Kusur
Hatır taşıması ve müterafik kusur, tazminatın azaltılmasında ayrı ayrı değerlendirilen iki hukuki kavramdır. Hatır taşıması, taşımanın tamamen karşılıksız yapıldığının ispatı halinde uygulanır ve tazminat tutarı üzerinden hakkaniyet indirimi yapılmasını sağlar. Müterafik kusur ise zarar görenin kendi kusurunun bulunması durumudur ve tazminat doğrudan kusur oranına göre azaltılır.
Her iki indirim birlikte uygulanabilir. Önce zarar görenin kusuru oranında müterafik kusur indirimi yapılır. Ardından kalan tazminat tutarı üzerinden, hatır taşımacılığı sabit ise ayrıca hakkaniyet indirimi uygulanır. Yargıtay uygulamasında bu iki indirimin çakışması halinde sıralı ve ayrı şekilde uygulanması gerektiği kabul edilmiştir.
İlgili İçerik: Trafik Kazası Tazminat Hesaplama
Hatır Taşımacılığı Manevi Tazminat
Hatır taşıması sırasında meydana gelen kazalarda, zarar görenin veya ölenin yakınlarının manevi tazminat talep etme hakkı vardır. Taşımanın ücretsiz ve karşılıksız yapılmış olması, manevi tazminat hakkını ortadan kaldırmaz. Ancak taşımanın tamamen menfaatsiz olduğu ispatlandığında, hâkim Türk Borçlar Kanunu’nun 56. maddesi uyarınca belirlenen manevi tazminat tutarında indirime gidebilir.
Manevi tazminatta indirimin dayanağı, iyilik amacıyla yapılan taşımanın niteliğidir. Yargıtay kararlarına göre, hem maddi hem manevi tazminat taleplerinde hatır taşımacılığı indirimi ayrı ayrı değerlendirilir. Trafik kazası manevi tazminatın tamamen reddi söz konusu olmaz, sadece makul oranda indirim uygulanır.
Hatır Taşımacılığı Zamanaşımı
Hatır Taşıması Zamanaşımı
- Borçlar Kanunun 72.maddesine göre hatır taşıması zamanaşımı süreleri 2 ve 10 yıllık bir zaman dilimine tabidir.
- Kaza ceza kanunlarına göre suç teşkil ediyorsa, ceza zamanaşımı süreleri uygulanır. (KTK m.109/2)
- Yaralanmalı kazalarda zamanaşımı süresi 8 yıldır.
- Ölümlü kazalarda zamanaşımı süresi 15 yıldır.
- Hem ölüm hem yaralanma söz konusu ise süre 15 yıl olarak uygulanır.
- Haksız fiil nedeniyle hatır taşımacılığında zarar gören kimseler maddi ve manevi tazminat davası açma haklarını bu süreler dolduktan sonra kaybederler.
Hatır Taşımacılığı İndiriminden Kim Yararlanır?
Hatır Taşımacılığı Hakkaniyet İndirimi
Hatır taşımacılığı hakkaniyet indirimi, ücretsiz yapılan taşımalarda zarar görenin tazminatının belirli oranda azaltılmasıdır. Bu indirimin dayanağı Türk Borçlar Kanunu’nun 51 ve 52. maddeleridir. Hâkim, olayın özelliklerini dikkate alarak tazminatta indirim yapabilir. Hatır taşımacılığı hakkaniyet indirimi %20 oranında uygulanmaktadır.
Yargıtay Kararları
Yargıtay, hatır taşıması nedeniyle tazminatta hakkaniyet indirimi yapılabilmesini, taşımanın tamamen karşılıksız ve menfaatsiz olarak gerçekleşmesine bağlamıştır. Aşağıda öne çıkan bazı Yargıtay kararları yer almaktadır:
Yargıtay 17. HD, 2022/6845 K., 2021/4872 E., T. 20.06.2022
Taşımada herhangi bir maddi menfaatin bulunmadığı ispatlandığında, tazminat tutarından %25 oranında hakkaniyet indirimi yapılması uygun görülmüştür.
Vekalet ücreti hesabında hakkaniyet indirimi dikkate alınmamıştır.
Yargıtay 17. HD, 2017/2073 E., 2019/2305 K., T. 21.02.2019
Sürücü ile taşınan kişi arasında arkadaşlık ilişkisi bulunması hatır taşımacılığı için yeterli görülmemiştir.
İndirimin uygulanabilmesi için açık ve somut delil aranmıştır.
Yargıtay 11. HD, 2014/14015 E., 2015/919 K.
Hatır taşımasında tazminatın kusur oranına göre değil, doğrudan hesaplanan tazminat tutarı üzerinden azaltılmasına hükmedilmiştir.
Yargıtay 17. HD, 2016/6573 E., 2017/3874 K.
Hakkaniyet indiriminin, sürücü ve işletenin kusur sorumluluğunu ortadan kaldırmayacağı, sadece ödenecek tazminat tutarını azaltacağı açıkça belirtilmiştir.
Yargıtay Kararları PDF İndirmek İçin Üzerine Dokunun
Hatır Taşıması Yargıtay Kararları İndir
Araç İşletenin Sorumluluğu Yargıtay Kararı
Araç işletenin sorumluluğu, kusursuz sorumluluk ilkesi gereğince araç sahibinin kazadan doğan zararlardan sorumlu olduğunu ifade eder; Yargıtay 17. Hukuk Dairesi’nin 2020/789 E., 2022/234 K. sayılı kararı, araç sahibinin işleten sıfatıyla her durumda sorumlu tutulacağını, ancak kusur oranına göre tazminatın paylaştırılabileceğini hükme bağlar.
Hatır Taşıması Arkadaş
Hatır taşımacılığı kapsamında bir arkadaşın taşınması, maddi menfaat beklenmeden ve kişisel bir ilişki çerçevesinde yapıldığı için hatır taşımacılığı olarak kabul edilir. Bu durumda, taşıyanın arkadaşına yardım amacıyla gerçekleştirdiği taşıma, ticari bir niyet taşımadığı sürece geçerli bir hatır taşımacılığı örneğidir.
Hatır Taşıması Martı TAG
Hatır taşımacılığı, bir kişinin başka bir kişiyi hiçbir menfaat beklemeden ücretsiz taşımasıdır; bu nedenle Martı TAG uygulaması bu kapsamda değerlendirilemez. Martı TAG’da yolcular, sürücülere belirlenen bir bedel öder ve yolculuk ticari nitelik kazanır. Bu durum, hatır taşımacılığının temel şartı olan karşılıksızlık unsurunu ortadan kaldırır.
Hatır Taşıması Akraba
Hatır taşımacılığı kapsamında akrabanın taşınması, maddi menfaat beklenmeden ve ailevi bir bağ çerçevesinde gerçekleştiği için hatır taşımacılığı kapsamında değerlendirilemez.
Hatır Taşıması Otostop
Otostop çeken birini aracınıza aldığınızda hatır taşımacılığı için ilk adımı atmış oluyorsunuz. Kişi aracınızdan inene kadar hatır taşımacılığı olarak değerlendirilecektir. Ancak aracınıza giren kişi ile bir menfaat ilişkisi içerisine girerseniz, durum hatır taşımacılığından çıkmaktadır. Mesela ondan ücret talep edebilirsiniz, ya da otostop çeken yolcunun araca akaryakıt alması hatır taşımacılığı indirimini ortadan kaldırır.
Hatır Taşıması – Ücretsiz Taşıma
Hatır taşıması, tamamen ücretsiz ve menfaatsiz yapılan taşıma işlemidir. Taşımanın herhangi bir bedel, hizmet, katkı veya karşılık içermemesi gerekir. Yakıt masrafı, otopark ücreti, yemek gideri gibi dolaylı menfaatlerin bulunması durumunda taşıma ücretsiz sayılamaz.
Ücretsiz taşımanın varlığı, hatır taşıması savunması yapılabilmesi için zorunludur. Taşımada hiçbir ekonomik menfaat bulunmadığı ispatlandığında, tazminat tutarı üzerinden hakkaniyet indirimi uygulanır. Bu indirimin uygulanabilmesi için taşımanın salt iyilik ve karşılıksız yardım amacı taşıdığı açık şekilde kanıtlanmalıdır.
Hatır Taşıması İndirimi Vekalet Ücreti
Hatır taşımacılığında indirimle ilgili vekalet ücreti, mahkemece belirlenen hakkaniyet indirimi (%20) uygulanarak hesaplanan tazminat üzerinden talep edilir.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 2022/12901 E. , 2024/4424 K. Kararında; hatır taşıması nedeniyle tazminattan hakkaniyet indirimi yapılabileceğini, ancak bunun doğrudan vekâlet ücreti indirimi sonucunu doğurmayacağını vurgulamıştır. Vekâlet ücreti, hükmedilen tazminat miktarı üzerinden nispi olarak belirlendiğinden, yalnızca tazminatta yapılacak indirim vekâlet ücretine yansır. Yargıtay, hatır taşıması gerekçesiyle doğrudan vekâlet ücretinde ayrıca bir indirim yapılamayacağını, mahkemenin bu yöndeki kararının hatalı olduğunu belirterek bozma kararı vermiştir.
Kaynakça;
https://hukukdergi.ebyu.edu.tr/wp-content/uploads/2015/10/2001_V_15.pdf
https://hukuk.deu.edu.tr/wp-content/uploads/2019/09/YILDIRIM-KESER.pdf
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/230786
https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1481174
http://www.tazminathukuku.com/dosyalar/458_hatir-tasimasi.pdf
