Aile Konutu Şerhi Nedir?
Aile konutu belgesi olarak da bilinen aile konutu şerhi, eşlerden diğerinin rızası olmadan konutun satılmasını, devredilmesini veya ipotek ettirilmesini engelleyen hukuki koruma mekanizmasıdır. Aile konutu şerhi sayesinde tapuda kayıtlı taşınmaz aile konutu olarak tescil edilir ve eşin onayı olmadan gerçekleştirilen tasarruf işlemleri geçersiz hale gelir.
Aile Konutu Şerhi Nasıl Konulur?
Eve şerh koydurmak için başlıca olarak iki yöntem uygulanmaktadır:
- Eşlerden biri doğrudan tapu müdürlüğüne giderek başvuru yapar.
- Mahkeme kararıyla ilgili tapu müdürlüğüne müzekkere gönderilir.
Ek olarak, şerh işleminin yapılabilmesi için aşağıdaki şartlar da aranmaktadır:
- Eşler arasında yasal evlilik bulunmalı,
- Ortak konut fiilen aile yaşamı için kullanılmalı ve
- Bu konut eşlerin hayatlarını sürdürdükleri ana merkez niteliği taşımalıdır.
Dolayısıyla, süreç hakkında detaylı bilgi ve destek için Çözüm Avukatlık internet sitesi üzerinden bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Aile Konutu Şerhi Kimler Tarafından Konulabilir?
Aile konutu şerhi, taşınmazın maliki olmayan eş tarafından konulur. Bu şerh, tapu kütüğüne aile konutu şerhi için gerekli evraklar ile yapılan başvuru veya mahkeme kararı ile uygulanır. Malik olmayan eş, şerh koyarak taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisini sınırlar ve malik eşin onay vermeden satma veya devretme işlemi yapmasını engeller.
Aile Konutu Şerhi Hangi Durumlarda Konulur?
Aile konutu şerhi, fiilen aile konutu olarak kullanılan taşınmaz üzerine konulur. Taşınmazın mutlaka tapu kütüğünde kayıtlı bulunması gerekir. Kural olarak yalnızca tek bir taşınmaz için aile konutu şerhi koyulur. Yıl içinde farklı evlerde yaşansa dahi yalnızca yaşam merkezini oluşturan konut için şerh konur. Örneğin, yaz aylarında tatil amacıyla birkaç ay kullanılan ev için şerh konulmaz. Çünkü şerhin amacı, ailenin sürekli barınma hakkını korumak ve çocukların düzenini güvence altına almaktır. Bu nedenle aile konutu şerhi sadece eşlerin hayatlarının merkezini oluşturduğu konuta uygulanır.
Aile Konutu Şerhi Konulması İçin Gerekli Belgeler
Aile konutu şerhi koydurmak amacıyla Tapu Müdürlüğü’ne başvuru yapılırken aile konutu şerhi için gerekli belgeler aşağıdaki şekildedir:
- Şerh talebini içeren başvuru dilekçesi.
- Taşınmazın eşlerden birine veya her ikisine ait olduğunu gösteren tapu kaydı (taşınmaz tapu senedi):
- Evlilik cüzdanı veya nüfus kayıt örneği.
- İkametgah belgesi veya elektrik-su-doğalgaz faturaları: Taşınmazın aile konutu olarak kullanıldığını ispat etmek amacıyla istenir.
- Kimlik belgeleri (T.C. kimlik kartı veya pasaport).
Tapuda Aile Konutu Şerhi Nasıl Konulur?
Tapuda aile konutu şerhi konulması için malik eşin rızası aranmaz. Malik olmayan eş gerekli belgelerle tapu dairesine giderek aile konutu şerhi dilekçesi sunar ve başvuru yapar. Aile konutu şerhi ayrıca mahkeme aracılığıyla da konur. Mahkemenin verdiği karar üzerine ilgili tapu müdürlüğüne müzekkere yazılır ve şerh işlenir. Tapuda şerh konulabilmesi için taşınmazın mutlaka eşlerden birine ait olması şarttır. Üçüncü kişiye ait konut üzerine aile konutu şerhi konulmaz.
E-Devlet’ten Aile Konutu Şerhi Nasıl Konulur?
E-Devlet üzerinden aile konutu şerhi işlemi yapmak için öncelikle Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü bölümüne giriş yapılır. Daha sonra web tapu işlemleri kısmı açılır. Bu bölümden aile konutu şerhi bildirimi gerçekleştirilir.
Aile Konutu Şerhi Koyma Ücreti
Tapuda aile konutu şerhi işlemi ücretsizdir. Aile konutu şerhi için harç veya masraf talep edilmez.
Aile Konutu Şerhi Kaç Yıl Geçerlidir?
Aile konutu şerhi evlilik sona erdiğinde kalkar. Evliliğin boşanma, ölüm, gaiplik kararı veya evliliğin iptaliyle bitmesi durumunda şerh hükümsüz hale gelir. Evliliğin hangi nedenle sona erdiği önem taşımamaktadır. Fakat yalnızca boşanma davasının açılması şerhi ortadan kaldırmamakta, boşanma kararının kesinleşmesi de gerekir.
Aile Konutu Şerhi İçin Konutta Oturmak Gerekli Mi?
Aile konutu şerhi koyulması için eşlerin konutta fiilen yaşaması ve konutun aile yaşamının merkezi olması şarttır. Fiilen kullanılmayan konuta aile konutu şerhi konulmamaktadır.
Kiracı Aile Konutu Şerhi Koyabilir Mi?
Kiracı, tapu siciline aile konutu şerhi koyamaz. Aile konutu şerhi koydurmak için taşınmazın maliklerinden birinin eş olması zorunludur. Kiracı olarak kullanılan ve mülkiyeti başkasına ait konuta aile konutu şerhi işlenmez.
Aile Konutu Şerhi Konulmuş Ev Satılabilir mi?
Tapuda aile konutu şerhi bulunan evin satışı için diğer eşin rızası aranır. Aile konutu şerhi satışa mutlak engel teşkil etmez; yalnızca eşlerin birlikte onay vermesi zorunludur.
Aile Konutu Şerhi Nasıl Kaldırılır?
Aile konutu şerhi, eşlerden izinsiz tasarruf işlemlerini engelleyen güçlü bir hukuki güvence niteliği taşır. Ancak bazı durumlarda şerhin kaldırılması gerekir. Dolayısıyla, eşlerin ortak talebi veya mahkeme kararıyla şerhin kaldırılması mümkündür.
Aile konutu şerhinin kaldırılmasında başlıca nedenler aşağıdaki şekilde sıralanmaktadır:
- Eşlerin Ortak Rızası: Eşler kaldırma konusunda anlaşırsa, her ikisinin birlikte tapu müdürlüğüne başvurması gerekir.
- Evliliğin Sona Ermesi (Boşanma veya Ölüm): Evlilik sona erdiğinde şerhin kaldırılması için boşanma kararının kesinleşmesi veya eşin ölümü gerekir. Boşanma sonrası haklar mal rejimi hükümlerine göre belirlenir ve mahkeme kararına göre şerh kaldırılır.
- Aile Konutunun Niteliğini Kaybetmesi: Taşınmazın aile konutu olarak kullanılmadığının tespiti halinde şerh kaldırılır. Eşlerin başka adrese taşınması veya taşınmazın ticari amaçla kullanılması bu duruma örnektir.
- Mahkeme Kararıyla Kaldırma: Taraflar arasında anlaşmazlık bulunduğunda ve eşlerden biri şerhi kaldırmayı reddettiğinde yetkili Aile Mahkemesi’ne başvurulur. Mahkeme taşınmazın aile konutu niteliğini kaybettiğini tespit ederse şerhin kaldırılmasına karar verir.
Aile Konutu Şerhi Hangi Durumlarda Hükümsüz Olur?
Aile konutu şerhi, konutun aile yaşamına uygun şekilde kullanılması ve evlilik birliği devam ettiği sürece geçerliliğini korur. Konutun fiilen kullanılmaması, evliliğin sona ermesi veya malik olmayan eşin haklı talebi üzerine şerhin kaldırılması halinde şerh hükümsüz hale gelir.
Aile Konutu Şerhi İle İlgili Yargıtay Kararları
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2019/1311 E., 2019/4071 K., 04.04.2019 T.
“Türk Medeni Kanunu’nun 194. maddesi ile getirilen sınırlama, aile konutuna şerh konulmasına ya da konulmamasına bağlı değildir. İşlem tarafı olan üçüncü kişinin iyi niyetli olup olmaması da önem taşımaz. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 194/1. maddesine göre; “Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz.” Bu hüküm uyarınca aile konutu şerhi tapuya işlenmemiş olsa dahi, eşlerin birlikte yaşadığı konut aile konutu sayılır ve fiil ehliyetleri sınırlandırılır.
Sınırlandırma şerhin konulmasından değil, aile konutu niteliğinin varlığından kaynaklanır. Bu nedenle taşınmaz tapuya aile konutu şerhi işlenmese de aile konutu özelliğini taşır. Başka bir ifadeyle şerh konulduğu için aile konutu haline gelmez; aile konutu olduğu için şerh konulur. Bu sebeple aile konutu şerhi “kurucu” değil, “açıklayıcı” nitelik taşır. Madde ile getirilen sınırlama emredici niteliktedir. Bu nedenle önceden feragat edilemez, eşlerin anlaşmasıyla ortadan kaldırılamaz ve açık rıza yalnızca belirli işlem için verilir.”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2019/3661 E., 2019/7258 K., 17.06.2019 T.
“Dava; aile konutu şerhi konulması, tapu iptali ve tescil istemine ilişkindir. Dava tarihi itibarıyla taşınmaz davalı eş adına kayıtlı değildir. Davacı, dava dilekçesinde aile konutu şerhi koydurmak amacıyla tapu müdürlüğüne gittiğinde taşınmazın devredildiğini öğrendiğini belirtmiştir. Bu nedenle dava tarihi itibarıyla taşınmaz davalı eş adına kayıtlı bulunmadığından davacının aile konutu şerhi davası açmasında hukuki yarar vardır. Ancak toplanan deliller, tarafların kesinleşmiş kararla boşandığını göstermektedir.
Evlilik boşanma ile sona erdiğinden dava konusu taşınmaz aile konutu niteliğini kaybetmiştir. Bu nedenle konusuz kalan aile konutu şerhi davasında “karar verilmesine yer olmadığına” hükmedilmesi, yargılama gideri ile vekalet ücretinin ise dava tarihi itibarıyla tarafların haklılık durumuna göre belirlenmesi gerekir. Bu hususlar gözetilerek hükmün bozulmasına karar verilmiştir.”
Sıkça Sorulan Sorular:
Aile konutu şerhi varken ev haczedilebilir mi?
Aile konutu şerhinin tapuda yer alması tek başına evin haczedilmesini engellemez. Türk Medeni Kanunu ve İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre, aile konutu olarak tescillenmiş taşınmazlar borçlunun borçları nedeniyle haczedilebilir.
Aile konutu şerhi mirasçılar için geçerli midir?
Eşlerden birinin ölümü halinde, sağ kalan eşin aile konutu üzerindeki hakları korunur ve miras hukuku kapsamında da devam eder.
Boşanma davası sırasında aile konutu şerhi konulabilir mi?
Evlilik birliği devam ederken, malik eşin rızasıyla aile konutu şerhi tapuya konabilir. Boşanma davası sürerken aile konutu şerhi konulması mümkündür ve şerh eşlerin konut üzerindeki haklarının korunması açısından önemlidir.
Aile konutu şerhi banka kredisiyle alınan evlere konulabilir mi?
Banka kredisiyle satın alınan ve aile konutu olarak kullanılan taşınmaza da aile konutu şerhi konabilir.
Aile konutu şerhi eklendikten sonra ipotek yapılabilir mi?
Aile konutu şerhi konmuş taşınmaz üzerine ipotek tesis etmek mümkündür. Ancak ipotek işleminin geçerli olması için diğer eşin rızası veya muvafakati gereklidir.
Aile konutu şerhi çocuğun velayetiyle ilgili kararlarda etkili olur mu?
Aile konutu şerhi, çocuğun velayetiyle ilgili kararlarda doğrudan etkisi olmaz. Aile konutu şerhi, sadece eşlerin konut üzerindeki tasarrufunu sınırlar.
Aile konutu şerhi resmi nikah olmadan konulabilir mi?
Aile konutu şerhi resmi nikah veya evlilik birliği süresince konulabilir. Şerhin evlilik birliğinin korunmasına yönelik olması nedeniyle, resmi evlilik olmadan aile konutu şerhi koydurulması genel olarak mümkün değildir.
Aile konutu şerhi nafaka ve tazminat davalarını etkiler mi?
Aile konutu şerhinin nafaka ve tazminat davalarına doğrudan etkisi yoktur. Şerh daha çok taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkilerini sınırlar, nafaka ve tazminat gibi haklar ise aile hukukunun diğer düzenlemeleri kapsamındadır.
Tapuda aile konutu şerhi yanlışlıkla konulmuşsa nasıl düzeltilir?
Yanlışlıkla konulan aile konutu şerhi, taşınmaz maliklerinin veya ilgili tarafların talebi üzerine tapu müdürlüğüne başvurarak veya dava yoluyla kaldırılabilir.
Aile konutu şerhi kiracının tahliyesini engeller mi?
Aile konutu şerhi, kira ilişkisini doğrudan etkilemez. Kiracının tahliyesi, kira sözleşmesi ve ilgili mevzuat kapsamında değerlendirilir.
